(sav.gov.vn) - Khung Kiến trúc số của Kiểm toán nhà nước (KTNN) định hướng thống nhất chuyển đổi số trong toàn Ngành, xây dựng hạ tầng và dữ liệu đồng bộ, hiện đại; tăng cường kết nối, chia sẻ, khai thác dữ liệu, từng bước chuyển đổi phương thức kiểm toán dựa trên dữ liệu, phân tích rủi ro và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là nền tảng để KTNN hướng tới xây dựng cơ quan kiểm toán số hiện đại vào năm 2030.

Thống nhất kiến trúc số, tạo nền tảng chuyển đổi số đồng bộ trong toàn Ngành

Kiểm toán nhà nước vừa ban hành Khung Kiến trúc số kèm theo Quyết định số 1654/QĐ-KTNN ngày 6 tháng 10 năm 2026 của Tổng Kiểm toán nhà nước

Khung Kiến trúc số của Kiểm toán nhà nước (KTNN) được xây dựng với mục tiêu định hướng thống nhất hoạt động chuyển đổi số trong toàn Ngành, bảo đảm việc đầu tư, phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin được triển khai đồng bộ, hiệu quả, tránh đầu tư trùng lặp, phân tán và lãng phí. Đồng thời, Khung tạo nền tảng để tăng cường kết nối, chia sẻ và sử dụng chung tài nguyên dữ liệu trong nội bộ KTNN cũng như giữa KTNN với các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Một trong những định hướng xuyên suốt của Khung Kiến trúc số là lấy dữ liệu làm nền tảng, từng bước hình thành môi trường số thống nhất, phục vụ hiệu quả công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành và hoạt động kiểm toán. Việc quản trị, khai thác và chia sẻ dữ liệu được thực hiện theo hướng tập trung, chuẩn hóa, bảo đảm dữ liệu được tạo lập một lần tại nguồn, kết nối và sử dụng lại khi có nhu cầu, hạn chế tối đa việc nhập liệu, thu thập và xử lý trùng lặp.

Khung Kiến trúc số được áp dụng thống nhất đối với toàn bộ 29 đơn vị trực thuộc KTNN, gồm 8 đơn vị tham mưu thuộc bộ máy điều hành, 7 KTNN chuyên ngành, 12 KTNN khu vực và 2 đơn vị sự nghiệp. Phạm vi áp dụng bao quát toàn bộ vòng đời của các chương trình, dự án, nhiệm vụ ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, từ khâu đề xuất chủ trương đầu tư, thiết kế, thẩm định, triển khai đến vận hành, đánh giá và dừng vận hành.

Theo đó, các hoạt động đầu tư, mua sắm, thuê dịch vụ, nâng cấp, bảo trì, kết nối và chia sẻ dữ liệu đối với hệ thống thông tin, nền tảng số, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và các thành phần bảo đảm an ninh mạng đều phải tuân thủ các yêu cầu của Khung Kiến trúc số. Trách nhiệm tuân thủ của các tổ chức, cá nhân tham gia tư vấn, thiết kế, xây dựng, cung cấp dịch vụ và vận hành hệ thống thông tin của KTNN được xác định cụ thể trong hồ sơ mời thầu và hợp đồng.

Khung Kiến trúc số của KTNN được xây dựng phù hợp với Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, bảo đảm tính thống nhất, tương thích, liên thông với kiến trúc số quốc gia. Hệ thống tài liệu kiến trúc số được phân tầng từ kiến trúc tổng thể đến các kiến trúc thành phần và kiến trúc số của từng chương trình, dự án, nhiệm vụ cụ thể.

Trong đó, Khung Kiến trúc số do Tổng Kiểm toán nhà nước ban hành, xác lập mô hình tổng thể, các nguyên tắc kiến trúc, thành phần kiến trúc, bộ chỉ tiêu đo lường và yêu cầu tuân thủ áp dụng thống nhất trong toàn Ngành. Các kiến trúc thành phần tập trung cụ thể hóa theo từng lĩnh vực như kiến trúc nghiệp vụ, kiến trúc dữ liệu, kiến trúc ứng dụng, kiến trúc công nghệ và kiến trúc an ninh mạng. Đối với từng chương trình, dự án, nhiệm vụ, kiến trúc số giải pháp sẽ cụ thể hóa cách thức hiện thực hóa Khung trong phạm vi triển khai, đồng thời là thành phần bắt buộc của hồ sơ thẩm định tuân thủ kiến trúc.

Cùng với việc chuẩn hóa kiến trúc, công tác bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và dữ liệu cá nhân được xác định là yêu cầu xuyên suốt trong toàn bộ vòng đời của hệ thống. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, tin cậy, đáp ứng yêu cầu hoạt động nghiệp vụ của KTNN trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.

Chuyển đổi phương thức kiểm toán theo hướng dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo

Tầm nhìn đến năm 2030, KTNN hướng tới trở thành cơ quan kiểm toán số hiện đại, hoạt động dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, hình thành hệ sinh thái số thống nhất, liên thông trong toàn Ngành và kết nối với hệ thống quốc gia số.

Theo định hướng này, hoạt động quản lý, chỉ đạo, điều hành và kiểm toán sẽ từng bước được thực hiện chủ yếu trên môi trường số. Hồ sơ, bằng chứng kiểm toán được số hóa và quản lý, lưu vết theo toàn bộ quá trình; công tác chỉ đạo, điều hành từng bước được hỗ trợ bởi dữ liệu thời gian thực; phương thức kiểm toán chuyển mạnh từ xử lý hồ sơ theo cách thức truyền thống sang khai thác, phân tích và giám sát dữ liệu, kết hợp phân tích rủi ro và ứng dụng công nghệ.

Đặc biệt, việc thu thập, phân tích và giám sát dữ liệu thường xuyên, liên tục sẽ góp phần nâng cao khả năng nhận diện rủi ro, hỗ trợ lập kế hoạch kiểm toán, phát hiện bất thường và đưa ra cảnh báo sớm. Qua đó, giảm thời gian thu thập, xử lý, đối chiếu hồ sơ, dữ liệu kiểm toán, đồng thời nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động kiểm toán.

Trạng thái kiến trúc số mục tiêu được xây dựng trên quan điểm dữ liệu là tài sản chiến lược của KTNN. Dữ liệu được quản trị tập trung, bảo đảm nguyên tắc “tạo lập một lần tại nguồn, dùng chung trong toàn Ngành”; dữ liệu đã có tại các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, hệ thống của đơn vị được kiểm toán hoặc các hệ thống nội bộ KTNN sẽ được kết nối, khai thác và sử dụng lại phù hợp, hạn chế việc nhập liệu nhiều lần.

Cùng với dữ liệu, các nền tảng và ứng dụng nghiệp vụ được định hướng hợp nhất theo từng lĩnh vực, tăng cường khả năng kế thừa, tái sử dụng và chia sẻ thông qua nền tảng tích hợp dùng chung. Hạ tầng số được phát triển theo hướng điện toán đám mây, ưu tiên khai thác các hạ tầng, nền tảng dùng chung quốc gia. Công tác an ninh mạng được bảo đảm theo cấp độ, áp dụng phương thức bảo vệ nhiều lớp và kiểm soát truy cập theo nguyên tắc tối thiểu.

Đến năm 2030, KTNN đặt mục tiêu hình thành nền tảng dữ liệu kiểm toán tập trung của toàn Ngành; dữ liệu được quản trị theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, có chủ sở hữu dữ liệu, từ điển dữ liệu và danh mục dữ liệu dùng chung. Đồng thời, cơ bản hoàn thành việc kết nối, tiếp nhận và khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành và đơn vị được kiểm toán theo các nhóm lĩnh vực trọng yếu.

Phương thức kiểm toán dựa trên dữ liệu được định hướng từng bước trở thành phương thức chủ đạo. Các bộ công cụ hỗ trợ kiểm toán (CAATs) và kho tri thức kiểm toán dùng chung được phát triển, góp phần hỗ trợ kiểm toán viên khai thác dữ liệu hiệu quả hơn, nâng cao năng lực phân tích và đánh giá rủi ro.

Trí tuệ nhân tạo cũng được định hướng ứng dụng trong nhiều khâu của hoạt động kiểm toán như phân tích dữ liệu, đánh giá rủi ro, phát hiện bất thường, hỗ trợ xây dựng báo cáo kiểm toán và hỗ trợ bảo đảm an ninh mạng. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo được triển khai phù hợp với định hướng, chiến lược quốc gia và yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh trong quá trình khai thác dữ liệu.

Trong công tác quản lý, điều hành, KTNN hướng tới xây dựng các bảng thông tin phục vụ lãnh đạo theo thời gian thực, phát triển bàn làm việc số và trợ lý ảo hỗ trợ kiểm toán viên. Về số hóa hồ sơ, phấn đấu 100% hồ sơ, kết luận, kiến nghị kiểm toán phát sinh mới được số hóa và quản lý tập trung trên kho dữ liệu kiểm toán khi hệ thống quản lý hoạt động kiểm toán được vận hành trong toàn Ngành, trừ các tài liệu thuộc danh mục bí mật nhà nước được quản lý theo quy định pháp luật; hồ sơ tồn đọng được số hóa theo lộ trình phù hợp.

Bảo đảm an ninh mạng tiếp tục là một trong những yêu cầu trọng yếu. KTNN duy trì cấp độ 4 đối với các hệ thống đã được phê duyệt, từng bước nâng cấp cấp độ đối với các hệ thống thông tin quan trọng khi đủ điều kiện; đồng thời tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát, cảnh báo sớm và triển khai các giải pháp dự phòng, phục hồi sau thảm họa.

Với quan điểm lấy người sử dụng làm trung tâm, dữ liệu làm cốt lõi và đổi mới sáng tạo làm động lực, Khung Kiến trúc số KTNN tạo cơ sở để triển khai chuyển đổi số một cách thống nhất, có lộ trình và gắn chặt với yêu cầu đổi mới hoạt động kiểm toán. Việc hình thành hệ sinh thái số liên thông, dữ liệu được quản trị và khai thác hiệu quả cùng với việc ứng dụng các công nghệ mới sẽ góp phần nâng cao năng lực phân tích, nhận diện rủi ro, phát hiện bất thường và hỗ trợ ra quyết định, qua đó phục vụ ngày càng hiệu quả yêu cầu quản trị tài chính công, tài sản công minh bạch, hiệu quả.