Kiểm toán nhà nước thúc đẩy thực hiện cam kết về khí hậu và phát triển bền vững
Làm rõ cam kết quốc gia và vai trò của Kiểm toán nhà nước
Chiều 09/02, Ban Chủ nhiệm Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Vai trò của KTNN trong việc thúc đẩy thực hiện các cam kết quốc gia về thích ứng với BĐKH và PTBV” đã tổ chức Hội thảo khoa học lấy ý kiến các chuyên gia của KTNN.
Bà Nguyễn Thị Kiều Thu - Trưởng phòng, KTNN chuyên ngành III, Chủ nhiệm Đề tài - cho biết, nghiên cứu tập trung làm rõ các cam kết quốc gia của Việt Nam về thích ứng với BĐKH và PTBV; đánh giá thực trạng hoạt động của KTNN trong việc thúc đẩy thực hiện các cam kết này, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của KTNN trong thời gian tới.
Theo Ban Đề tài, BĐKH đang tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế và làm gia tăng chi phí phát triển trong dài hạn. Chỉ riêng việc nhiệt độ trung bình tăng thêm 1 - 1,5°C có thể khiến Việt Nam tổn thất từ 1,8 - 4,5% GDP. BĐKH còn làm sâu sắc thêm bất bình đẳng xã hội, ảnh hưởng nặng nề tới các nhóm dễ bị tổn thương như người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi và các hộ có sinh kế phụ thuộc trực tiếp vào tài nguyên thiên nhiên.
Ở góc độ phát triển bền vững, BĐKH đang đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs) của Việt Nam, đặc biệt là các mục tiêu về xóa đói giảm nghèo, an ninh lương thực, nước sạch và vệ sinh, giảm bất bình đẳng và ứng phó với biến đổi khí hậu… Trong bối cảnh đó, yêu cầu về một cơ chế giám sát, đánh giá độc lập, minh bạch và hiệu quả đối với việc thực hiện các cam kết quốc gia ngày càng trở nên cấp thiết.
Từ đánh giá chính sách đến làm rõ trách nhiệm thực thi
Đánh giá về Đề tài, ông Phan Trường Giang - Phó Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II - cho rằng đây là vấn đề thời sự, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn rõ nét. Đề tài đã sử dụng hai lý thuyết nghiên cứu, có khảo sát, nghiên cứu thực địa và phân tích định lượng, cùng hệ thống giải pháp khá toàn diện, bao gồm nhiều trụ cột.
Tuy nhiên, để nâng cao ý nghĩa ứng dụng, ông Phan Trường Giang nhấn mạnh, Đề tài cần tiếp cận theo hướng làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan gây ra ô nhiễm, đồng thời phân tích trách nhiệm quản lý và hiệu lực của chính sách. Các giải pháp về công nghệ đã được đề cập, song cần nghiên cứu sâu hơn việc ứng dụng công nghệ ở từng giai đoạn của quy trình kiểm toán, từ lập kế hoạch đến thực hiện và theo dõi sau kiểm toán. Bên cạnh đó, dù giải pháp được xây dựng khá rộng, nhưng cần có sự ưu tiên theo từng giai đoạn, đồng thời đề xuất một khung tiêu chí đo lường chính sách cụ thể, có thể kiểm toán và đánh giá được…
Ở góc nhìn tổng hợp, ông Hoàng Văn Lương - Vụ trưởng Vụ Tổng hợp - cho rằng Đề tài có nhiều tư liệu nhưng cần “gia công” thêm để logic chặt chẽ hơn, tên đề mục cần sát hơn với chủ đề. Theo ông, cần phân tích rõ thực trạng KTNN đã làm gì, đạt được gì và cần làm gì để từ đó đề xuất giải pháp khả thi. Việc thống kê các cuộc kiểm toán là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phân tích tổng thể: KTNN đã đóng góp như thế nào đối với 17 SDGs và thúc đẩy thực hiện các cam kết quốc gia ra sao…
Thực trạng kiểm toán môi trường và những nội dung cần hoàn thiện
Theo Ban Đề tài, Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản quan trọng để triển khai Chương trình nghị sự 2030 vì sự PTBV, trong đó có Quyết định số 622/QĐ-TTg năm 2017 và Quyết định số 841/QĐ-TTg năm 2023 với lộ trình, chỉ tiêu và thời hạn cụ thể. Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030 cũng xác định rõ định hướng tăng cường kiểm toán hoạt động, kiểm toán chuyên đề và kiểm toán môi trường, hướng tới tỷ lệ 30 - 40% số cuộc kiểm toán hằng năm.
Giai đoạn 2021-2025, KTNN đã thực hiện khoảng 55 cuộc kiểm toán có nội dung gắn với các mục tiêu PTBV. Trong đó, ba cuộc kiểm toán tiêu biểu gắn với SDG 13 về ứng phó với BĐKH đã được lựa chọn để phân tích sâu, bao gồm các dự án vay vốn Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) về phát triển đô thị xanh và kiểm toán chuyên đề quản lý, sử dụng kinh phí bảo vệ môi trường và ứng phó BĐKH tại nhiều Bộ, ngành.
Qua các cuộc kiểm toán này, KTNN đã đưa ra nhiều kiến nghị quan trọng như tăng cường kiểm soát lập dự toán, phân bổ và quyết toán kinh phí; làm rõ trách nhiệm của các chủ đầu tư, Bộ, ngành và địa phương; chuẩn hóa và liên thông dữ liệu môi trường - khí hậu; tăng cường quan trắc tự động và chia sẻ dữ liệu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều kiến nghị chậm được triển khai do vướng thể chế, nguồn lực và nhận thức, một số nhiệm vụ môi trường chưa được phê duyệt, bố trí kinh phí kịp thời, trong khi công tác hậu kiểm và theo dõi sau kiểm toán còn hạn chế.
Theo ông Nguyễn Lương Thuyết - Vụ trưởng Vụ Chế độ và Kiểm soát chất lượng kiểm toán, Đề tài được chuẩn bị công phu nhưng cần làm rõ hơn mục tiêu nghiên cứu, đặc biệt là cách tiếp cận và trọng tâm đề xuất. Quan trọng nhất là phải “lột tả” rõ Việt Nam đã cam kết gì về thích ứng với BĐKH và PTBV, những cam kết đó đặt ra thách thức gì và KTNN thúc đẩy thực hiện ra sao. Nhóm nghiên cứu cũng nên tham khảo thêm kinh nghiệm quốc tế về cách các cơ quan kiểm toán tối cao (SAI) đánh giá việc thực hiện các mục tiêu này và khuyến nghị các Chính phủ để làm bài học tham chiếu cho Việt Nam.
Đề tài đề xuất sáu nhóm giải pháp, trong đó nhấn mạnh hoàn thiện khung pháp lý cho kiểm toán môi trường và BĐKH, tổ chức thực hiện kiểm toán theo hướng tổng thể, lồng ghép các loại hình kiểm toán, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và dữ liệu lớn, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực liên ngành.
Ông Nguyễn Hữu Hiểu - Trưởng khoa Cơ sở, Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm toán - lưu ý Ban Đề tài cần rà soát lại đề cương, bảng hỏi nghiên cứu và làm rõ “KTNN đặt hàng gì” trong nghiên cứu này. Theo ông, đối tượng nghiên cứu phải tập trung vào vai trò của KTNN trong việc thúc đẩy thực hiện các cam kết quốc gia về thích ứng với BĐKH và PTBV, đánh giá rõ thực trạng, kết quả, hạn chế và từ đó đề xuất giải pháp khả thi.
Ban Chủ nhiệm Đề tài khẳng định sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý, tập trung chỉnh sửa đề cương theo hướng logic, mạch lạc và khoa học hơn, bám sát chủ đề. Trọng tâm của nghiên cứu sẽ là làm rõ cam kết quốc gia, vai trò và tác động của KTNN, cũng như những điều kiện cần thiết để các kiến nghị kiểm toán thực sự góp phần thúc đẩy Việt Nam thực hiện hiệu quả các cam kết về thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững./.
Thuỳ Anh
