(sav.gov.vn) - Thực hiện Quyết định số 309/QĐ-KTNN ngày 05/03/2026 của Tổng Kiểm toán nhà nước Kiểm toán nhà nước chuyên ngành III đã kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công năm 2025 tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Báo cáo kiểm toán đã được phát hành, gửi tới các đơn vị được kiểm toán và các cơ quan có liên quan.

KẾT QUẢ KIỂM TOÁN

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (viết tắt là Viện) cơ bản thực hiện lập, phân bổ dự toán chi thường xuyên và kế hoạch vốn đầu tư công năm 2025, triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, triển lãm thành tựu kinh tế - xã hội nhân dịp kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh và thực hiện giao chỉ tiêu tiết kiệm chi thường xuyên theo quy định.

Kiểm toán nhà nước cũng đã kiến nghị xử lý tài chính 13,1 tỷ đồng (gồm tăng thu ngân sách hơn 4,1 tỷ đồng và thu hồi, giảm chi ngân sách hơn 9 tỷ đồng), đồng thời chỉ ra tình trạng giải ngân vốn đầu tư công thấp, những hạn chế trong việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công và đề nghị hoàn thiện một số cơ chế, chính sách có liên quan.

1. Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công thấp, nhiều dự án chậm tiến độ

Một trong những vấn đề đáng chú ý là tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 chỉ đạt 20,18%; riêng vốn nước ngoài giải ngân khoảng 1,6%. Viện đã đề nghị giảm kế hoạch vốn 2.528,5 tỷ đồng, tương đương 74,4% tổng vốn được giao. Sáu dự án được bố trí 6 tỷ đồng vốn chuẩn bị đầu tư nhưng không phân bổ và giao vốn; sáu dự án được phê duyệt đầu tư sau ngày 31/12/2024 vẫn được bố trí 208,1 tỷ đồng vốn khởi công mới, chưa đáp ứng quy định.

Một số dự án còn chậm thực hiện thủ tục đầu tư, điều chỉnh dự án, nghiệm thu và quyết toán. Trong đó, Dự án xây dựng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội chậm thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư, dự án và hiệp định vay; có tạm ứng quá hạn. Kiểm toán nhà nước cũng ghi nhận sai sót trong nghiệm thu, thanh toán các gói thầu xây dựng chính, với giá trị giảm trừ khoảng 714 triệu đồng.

Kiểm toán nhà nước yêu cầu làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm đối với việc lập kế hoạch vốn thiếu sát thực tế, phân bổ chậm và các dự án triển khai chậm. Đồng thời kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan, bao gồm lãnh đạo Viện, Ban Kế hoạch - Tài chính và các đơn vị, chủ đầu tư có tỷ lệ giải ngân năm 2025 thấp hơn bình quân chung cả nước và không đạt mục tiêu theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

2. Bất cập trong việc phân bổ kinh phí và quản lý tài sản công

Báo cáo kiểm toán đã chỉ ra việc hướng dẫn lập dự toán chưa đầy đủ, một số khoản dự toán thiếu căn cứ hoặc chưa sát khả năng thực hiện, việc phân bổ dự toán đầu năm phải thẩm định nhiều lần. Viện còn phân bổ kinh phí cho bốn nhiệm vụ khoa học và công nghệ khi Bộ Khoa học và Công nghệ chưa thống nhất phương án, phân bổ quỹ lương tăng thêm từ ngân sách nhà nước vượt mức hỗ trợ 4,989 tỷ đồng do chưa sử dụng nguồn cải cách tiền lương còn dư.

Công tác xác định phạm vi cắt giảm, tiết kiệm 10% chi thường xuyên còn chưa đầy đủ, một số đơn vị vẫn còn hạn chế trong việc lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu, quản lý vật tư, hóa chất, hồ sơ chứng từ và theo dõi công nợ. Đồng thời Kiểm toán nhà nước yêu cầu các đơn vị chấn chỉnh trong việc mua sắm, sử dụng hóa chất, chưa đầy đủ giấy chứng nhận đủ điều kiện đối với nhà thầu kinh doanh hóa chất thuộc danh mục có điều kiện.

Về tài sản công, 08 cơ sở nhà, đất không có nhu cầu sử dụng hoặc có diện tích không sử dụng chưa được xử lý dứt điểm, trong đó một số cơ sở đã có phương án chuyển giao về địa phương nhưng chưa thực hiện. Kiểm toán nhà nước đã kiến nghị kiểm tra, xác định nguyên nhân và trách nhiệm, đồng thời rà soát các trường hợp có nguy cơ gây lãng phí tài sản công.

3. Số liệu tài chính chưa đầy đủ làm cơ sở để đưa ra ý kiến tổng hợp

Tại thời điểm kết thúc kiểm toán, Viện chưa lập báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán năm 2025, số liệu tổng hợp của các đơn vị chưa được thẩm định, xét duyệt. Tại thời điểm phát hành Báo cáo kiểm toán (ngày 19/6/2026), Kiểm toán nhà nước chưa có căn cứ đưa ra ý kiến đối với số liệu tài chính, quyết toán tổng hợp toàn Viện^[1]. Một số đơn vị chưa đối chiếu đầy đủ công nợ, tiền gửi, kiểm kê tiền mặt hoặc lập báo cáo quyết toán viện trợ.

Tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Kiểm toán nhà nước yêu cầu rà soát khoản miễn, giảm học phí tín chỉ tiếng Anh 1,094 tỷ đồng do chưa báo cáo Hội đồng trường phê duyệt; bảo đảm trích lập đầy đủ Quỹ phát triển khoa học và công nghệ và rà soát các khoản chi 1,611 tỷ đồng chưa được quy định trong quy chế chi tiêu nội bộ.

4. Kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách

Về cơ chế quản lý, Kiểm toán nhà nước đã yêu cầu Viện: Hủy bỏ Quyết định số 560/QĐ-KHCNVN về phụ cấp hằng tháng đối với thành viên Ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ do nội dung chi không phù hợp quy định; xác định đúng loại hình hoạt động của Văn phòng Viện và cơ chế tự chủ phù hợp; xây dựng phương án tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc; Các đơn vị phải sửa đổi quy chế chi tiêu nội bộ để bao quát nguồn thu, khoản chi, việc gửi tiền quỹ và trích lập quỹ theo quy định hiện hành; Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội phải trình cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung cơ chế đặc thù tại Quyết định số 275/QĐ-TTg cho phù hợp thực tiễn hoạt động.

Đồng thời, Kiểm toán nhà nước đã kiến nghị Bộ Tài chính phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo báo cáo Chính phủ để quy định chi tiết hoặc hướng dẫn tiêu chí, cách xác định hoạt động “không vì mục tiêu lợi nhuận” của cơ sở giáo dục đại học công lập, nhằm tháo gỡ vướng mắc về miễn thuế thu nhập doanh nghiệp theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025 cho Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội.