(sav.gov.vn) - Hội thảo chung lần thứ 8 giữa Kiểm toán nhà nước Việt Nam và Cơ quan Kiểm toán quốc gia Trung Quốc tập trung chia sẻ kinh nghiệm xây dựng kho dữ liệu, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu liên ngành, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động kiểm toán. Các trao đổi cho thấy, để khai thác hiệu quả công nghệ, cần đồng bộ từ cơ sở pháp lý, hạ tầng dữ liệu, bảo mật thông tin đến năng lực của đội ngũ kiểm toán viên.

Ngày 26/10, tại Hà Nội, Kiểm toán nhà nước (KTNN) Việt Nam và Cơ quan Kiểm toán quốc gia Trung Quốc tổ chức Hội thảo chung lần thứ 8, tập trung trao đổi kinh nghiệm về chuyển đổi số, khai thác dữ liệu lớn và ứng dụng AI trong hoạt động kiểm toán. Hội thảo do Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Việt Nam Bùi Quốc Dũng và Phó Tổng Kiểm toán Cơ quan Kiểm toán quốc gia Trung Quốc Guo Xi đồng chủ trì.

Tại hội thảo, hai bên chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ kiểm toán, phát triển các công cụ phân tích và ứng dụng AI nhằm nâng cao hiệu quả xử lý thông tin, nhận diện dấu hiệu bất thường, hỗ trợ kiểm toán viên xác định trọng tâm và đánh giá rủi ro.

Xây dựng nền tảng dữ liệu, tăng cường kết nối liên ngành

Trình bày về thực tiễn của KTNN Việt Nam, ông Nguyễn Văn Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Công nghệ thông tin, cho biết KTNN đang từng bước xây dựng kho dữ liệu kiểm toán tập trung, kết nối với các hệ thống thông tin của cơ quan quản lý nhà nước như Kho bạc, thuế, quản lý đất đai, hệ thống TMS, TABMIS, Bảo hiểm xã hội Việt Nam và các hệ thống giải quyết thủ tục hành chính.

Kho dữ liệu với hơn 100 triệu bản ghi là cơ sở quan trọng để mở rộng khả năng khai thác, đối chiếu thông tin, phục vụ hoạt động kiểm toán. Việc kết nối dữ liệu từ nhiều nguồn giúp kiểm toán viên có điều kiện tiếp cận thông tin toàn diện hơn, thay vì chỉ xem xét từng hồ sơ, chứng từ riêng lẻ.

Chia sẻ kinh nghiệm của Trung Quốc, ông Pan Haiyang, Phó Vụ trưởng phụ trách lĩnh vực kiểm toán dữ liệu điện tử của Cơ quan Kiểm toán quốc gia Trung Quốc cho biết, cơ quan kiểm toán nước này đã phát triển hệ thống dữ liệu quy mô lớn, tích hợp thông tin từ 16 lĩnh vực, với khoảng 29.400 cơ sở dữ liệu và 8,18 nghìn tỷ bản ghi. Quá trình xây dựng hệ thống chú trọng chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao chất lượng thông tin và phát triển các nền tảng chuyên ngành phục vụ kiểm toán tài chính công, ngân hàng, doanh nghiệp và an sinh xã hội.

Theo phía Trung Quốc, xây dựng kho dữ liệu không chỉ là thu thập và lưu trữ thông tin, mà còn phải hình thành cơ chế cập nhật thường xuyên, thống nhất định dạng và đánh giá giá trị sử dụng của dữ liệu. Từ năm 2014, cơ quan kiểm toán nước này triển khai cơ chế thu thập dữ liệu định kỳ từ nhiều bộ, ngành; đồng thời bổ sung dữ liệu theo yêu cầu thực tiễn và phản hồi của kiểm toán viên.

Việc kết nối dữ liệu giữa các lĩnh vực, từ trung ương đến địa phương, tạo điều kiện đối chiếu thông tin, nhận diện mối liên hệ và nâng cao hiệu quả phân tích. Tuy nhiên, mức độ chuẩn hóa dữ liệu giữa các ngành không đồng đều, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện phương thức tích hợp và quản trị dữ liệu.

Bảo mật dữ liệu, phát triển nhân lực là điều kiện then chốt

Trong phiên thảo luận, đại diện phía Việt Nam đặt câu hỏi về những khó khăn khi tiếp cận công nghệ thông tin, bảo mật thông tin và tổ chức bảo đảm an toàn dữ liệu trong quá trình ứng dụng AI vào hoạt động kiểm toán.

Phó Tổng Kiểm toán Trung Quốc Guo Xi cho biết, việc thu thập và sử dụng dữ liệu phải dựa trên cơ sở pháp lý, đồng thời đi kèm các quy định và biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn thông tin. Theo kinh nghiệm của Trung Quốc, hệ thống dữ liệu được tổ chức theo hướng phân loại dữ liệu, phân quyền truy cập và bố trí các mạng chuyên biệt phục vụ bảo mật, phân tích dữ liệu và xử lý thông tin thông thường.

Việc khai thác dữ liệu phải gắn với quyền hạn, nhiệm vụ và phạm vi sử dụng được xác định. Các đơn vị chuyên môn chịu trách nhiệm quản lý, phân loại dữ liệu; quá trình lưu trữ, truyền tải và xử lý thông tin được tổ chức theo các cơ chế kiểm soát riêng. Phía Trung Quốc cho biết sẵn sàng tiếp tục trao đổi kinh nghiệm với KTNN Việt Nam về hoàn thiện quy trình bảo mật và quản trị dữ liệu.

Một vấn đề khác được các đại biểu quan tâm là phát triển đội ngũ nhân lực có khả năng kết hợp nghiệp vụ kiểm toán với công nghệ. Đại diện phía Trung Quốc nhấn mạnh ba khâu: tuyển chọn người có năng lực phù hợp; đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên; và nâng cao kỹ năng thông qua thực tiễn kiểm toán.

Theo đó, người được đào tạo về tài chính, kế toán cần bổ sung kiến thức công nghệ; người có nền tảng công nghệ phải được trang bị nghiệp vụ kiểm toán. Công tác đào tạo không dừng ở kiến thức nền tảng mà cần gắn với các tình huống thực tế, quá trình thu thập, đánh giá dữ liệu và yêu cầu của từng lĩnh vực kiểm toán.

Phía Trung Quốc cũng nhấn mạnh độ chính xác và độ tin cậy của dữ liệu là điều kiện quyết định chất lượng phân tích. Kiểm toán viên cần đánh giá dữ liệu có phù hợp với mục tiêu kiểm toán, có giá trị sử dụng hay không; đồng thời tiếp tục hoàn thiện các mô hình phân tích để thích ứng với những hình thức làm giả dữ liệu ngày càng phức tạp.

Ứng dụng AI phải gắn với yêu cầu nghiệp vụ kiểm toán

Theo chia sẻ của phía Trung Quốc, AI đang được ứng dụng trong nhiều khâu của quy trình kiểm toán. Cơ quan này đã phát triển 164 tác nhân AI phục vụ 5 giai đoạn kiểm toán, hỗ trợ xử lý tài liệu, tổng hợp báo cáo, rà soát hợp đồng và tìm kiếm thông tin trên tập dữ liệu lớn.

Các đại biểu cũng trao đổi về việc sử dụng AI để phân tích dữ liệu tài chính, thông tin ngân hàng, tài khoản và giao dịch của doanh nghiệp. Thông qua phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan và khai thác dữ liệu theo thẩm quyền, kiểm toán viên có thể đối chiếu thông tin, xem xét dòng tiền và phát hiện những dấu hiệu bất thường cần kiểm tra sâu hơn.

Phía Trung Quốc cho biết đã ứng dụng các mô hình AI, trong đó có mô hình mở như DeepSeek, để hỗ trợ tìm kiếm, rà soát hợp đồng và biên bản họp. Các mô hình được vận hành trong môi trường hệ thống được kiểm soát; kết quả phân tích tiếp tục được xem xét, đánh giá bằng nghiệp vụ kiểm toán. Theo kinh nghiệm được chia sẻ, dữ liệu đầu vào, mô hình phân tích và năng lực chuyên môn của kiểm toán viên phải được kết nối chặt chẽ để nâng cao độ tin cậy của kết quả.

Về phía Việt Nam, KTNN đang từng bước thí điểm ứng dụng AI trong một số hoạt động như lựa chọn đối tượng kiểm toán, kiểm soát chất lượng và phân tích dữ liệu. Một ví dụ được giới thiệu là việc kết hợp tự động hóa quy trình bằng robot (RPA) với AI trong cuộc kiểm toán chuyên đề về đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số tại 13 tỉnh, thành phố.

Những trao đổi tại hội thảo cho thấy, ứng dụng AI không thể tách rời việc chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện quy trình và nâng cao năng lực của kiểm toán viên. Công nghệ có thể hỗ trợ sàng lọc thông tin, xác định dấu hiệu rủi ro và rút ngắn thời gian xử lý, nhưng việc đánh giá bằng chứng, đưa ra nhận định chuyên môn và kết luận kiểm toán vẫn đòi hỏi trách nhiệm của kiểm toán viên.

Phát biểu bế mạc hội thảo, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng nhấn mạnh, kiểm toán dựa trên dữ liệu không đơn thuần là sử dụng các công cụ phân tích, mà là sự thay đổi căn bản trong phương pháp kiểm toán: từ kiểm tra từng hồ sơ, giao dịch riêng lẻ sang phân tích các mô hình tổng thể, tín hiệu rủi ro, chuỗi giao dịch, dòng tiền và mối quan hệ giữa các chủ thể. Cách tiếp cận này có ý nghĩa trong phát hiện những hành vi sai phạm phức tạp, đồng thời góp phần phòng ngừa lãng phí, thất thoát và tham nhũng.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước cũng lưu ý, hiệu quả ứng dụng AI không nên được đo bằng số lượng công cụ hay mức độ hiện đại của công nghệ, mà phải căn cứ vào khả năng phát hiện rủi ro quan trọng, tiết kiệm thời gian và nguồn lực, nâng cao chất lượng bằng chứng và kết luận kiểm toán. Việc ứng dụng AI cần bảo đảm độ tin cậy, khả năng giải thích, truy xuất và an toàn dữ liệu; không thay thế vai trò đánh giá chuyên môn, tính độc lập và trách nhiệm của kiểm toán viên.

Trong thời gian tới, KTNN Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển nền tảng dữ liệu tập trung, tăng cường kết nối dữ liệu, hoàn thiện các công cụ phân tích dùng chung và thúc đẩy ứng dụng AI vào những khâu có giá trị thiết thực. KTNN cũng mong muốn mở rộng hợp tác với Cơ quan Kiểm toán quốc gia Trung Quốc trong chia sẻ kinh nghiệm về quản trị dữ liệu, ứng dụng AI trong kiểm toán ngân sách, đầu tư công, tài chính – ngân hàng, mua sắm công và kiểm soát chất lượng; tăng cường trao đổi chuyên gia, tài liệu nghiên cứu và đào tạo nghiệp vụ.

Phó Tổng Kiểm toán trưởng Cơ quan Kiểm toán quốc gia Trung Quốc Guo Xi đánh giá cao kết quả trao đổi chuyên môn giữa hai bên, nhấn mạnh những kinh nghiệm quý báu thu nhận được từ việc chia sẻ thực tiễn về kiểm toán dữ liệu lớn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động kiểm toán.

Theo ông Guo Xi, các đại biểu đã xuất phát từ đặc điểm, tình hình của mỗi nước và thực tiễn công tác của từng cơ quan để trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ cách làm gắn với những nhiệm vụ cụ thể, qua đó đạt được những kết quả tích cực. Ông cũng bày tỏ ấn tượng trước sự quan tâm của KTNN Việt Nam đối với việc ứng dụng khoa học, công nghệ trong lĩnh vực kiểm toán, cùng những nỗ lực nghiên cứu, tìm tòi và kết quả đạt được trong thực tiễn.

Nhấn mạnh ý nghĩa của hợp tác kiểm toán, ông Guo Xi cho rằng hai cơ quan cần tiếp tục làm sâu sắc quan hệ giao lưu, hợp tác, tăng cường học hỏi lẫn nhau, chia sẻ kinh nghiệm và vun đắp tình hữu nghị. Qua đó, cơ quan kiểm toán hai nước cùng thúc đẩy sự phát triển chất lượng cao của ngành Kiểm toán mỗi nước, đóng góp tích cực vào quan hệ hữu nghị, hợp tác Việt Nam - Trung Quốc.

Theo Phó Tổng Kiểm toán trưởng Trung Quốc, Hội thảo không chỉ là hoạt động trao đổi chuyên môn, nghiệp vụ mà còn thể hiện nỗ lực của hai cơ quan trong việc hiện thực hóa những nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai Đảng, hai Nhà nước. Ông cảm ơn lãnh đạo và các đồng nghiệp KTNN Việt Nam đã đón tiếp chu đáo, phối hợp tổ chức Hội thảo, đồng thời bày tỏ mong muốn, hai bên hướng tới tăng cường năng lực kiểm toán trong môi trường số, nâng cao hiệu quả giám sát tài chính công và tài sản công, qua đó góp phần cải thiện quản trị và thúc đẩy phát triển bền vững.