(sav.gov.vn) - Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, xây dựng Quốc hội số không chỉ cần hạ tầng công nghệ, dữ liệu đồng bộ và các nền tảng điều hành hiện đại, mà trước hết cần một đội ngũ cán bộ có năng lực số, tư duy số và khả năng làm chủ công nghệ. Từ yêu cầu đó, “Bình dân học vụ số” có ý nghĩa như một bước đi từ gốc, góp phần phổ cập tri thức, kỹ năng số và hình thành phương thức làm việc mới trong các cơ quan nhà nước.

Tại Kiểm toán nhà nước (KTNN), tinh thần này đang được cụ thể hóa bằng việc đẩy mạnh số hóa nghiệp vụ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), khai thác dữ liệu lớn và đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ.

Năng lực số – nền tảng của chuyển đổi số

Chuyển đổi số không đơn thuần là đưa công nghệ vào hoạt động của cơ quan nhà nước. Nếu thiếu đội ngũ có khả năng sử dụng và làm chủ công nghệ, những nền tảng số, kho dữ liệu hay phần mềm nghiệp vụ khó có thể phát huy đầy đủ hiệu quả.

Bởi vậy, “Bình dân học vụ số” cần được nhìn nhận không chỉ là hoạt động phổ cập kỹ năng sử dụng công nghệ, mà còn là quá trình hình thành năng lực làm việc trong môi trường số. Từ những kỹ năng cơ bản như khai thác dữ liệu, xử lý hồ sơ điện tử, sử dụng phần mềm, bảo đảm an toàn thông tin đến khả năng ứng dụng AI, mỗi cán bộ cần từng bước thích ứng với phương thức làm việc mới.

Đối với Quốc hội số, yêu cầu này càng có ý nghĩa. Khi hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước ngày càng được hỗ trợ bởi dữ liệu và công nghệ, năng lực số của đội ngũ cán bộ trở thành một trong những yếu tố quan trọng bảo đảm các hệ thống số được vận hành hiệu quả.

Thực tiễn tại KTNN cho thấy, chuyển đổi số đang được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm gắn với đổi mới phương thức hoạt động của Ngành. Nhiệm kỳ 2025-2030, Đảng bộ KTNN xác định tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW là một trong ba đột phá chiến lược. KTNN đồng thời xác định chuyển đổi số là trọng tâm trong Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030.

Như vậy, cùng với đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực số cho đội ngũ chính là điều kiện để các chủ trương về chuyển đổi số được chuyển hóa thành kết quả cụ thể. Nói cách khác, công nghệ tạo ra công cụ, dữ liệu tạo ra nguồn lực, nhưng con người là yếu tố quyết định giá trị được tạo ra từ những nguồn lực đó.

Từ số hóa nghiệp vụ đến ứng dụng AI trong kiểm toán

Từ định hướng đó, KTNN đang từng bước đưa công nghệ vào sâu hơn trong hoạt động quản lý và nghiệp vụ kiểm toán.

Theo báo cáo của Cục Công nghệ thông tin KTNN, trong năm 2025, đơn vị đã thực hiện 43 nhiệm vụ công nghệ thông tin, tăng hơn 30 nhiệm vụ so với năm 2024; hoàn thành nâng cấp 6 phần mềm nội bộ và 4 dịch vụ phục vụ kiểm toán; cập nhật 5.855 danh mục đơn vị được kiểm toán, hơn 2.000 danh mục dự án đầu tư và chuyển đổi dữ liệu của gần 2.900 báo cáo kiểm toán lên hệ thống mới.

Cùng với đó, hệ thống quản lý hoạt động kiểm toán đã theo dõi 184 cuộc kiểm toán; nhật ký kiểm toán điện tử ghi nhận hơn 127.000 nhật ký, đạt tỷ lệ 95,17%. Cổng trao đổi thông tin giữa KTNN và đơn vị được kiểm toán đã cấp gần 7.000 tài khoản và tiếp nhận hơn 11.000 báo cáo.

Những kết quả này cho thấy chuyển đổi số tại KTNN đang chuyển từ việc ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành sang số hóa ngày càng sâu các quy trình nghiệp vụ. Dữ liệu được tập trung, chuẩn hóa và khai thác trên các hệ thống số, tạo tiền đề để nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm toán.

Đáng chú ý, AI và dữ liệu lớn đang từng bước được đưa vào những công việc cụ thể. KTNN đã xây dựng 5 bài toán AI phục vụ tổng hợp kinh nghiệm kiểm toán ngân sách địa phương; lựa chọn đơn vị phục vụ lập kế hoạch kiểm toán trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng; kiểm soát chất lượng kiểm toán; kiểm toán các gói thầu số hóa và phân tích dữ liệu tại Đoàn kiểm toán Bảo hiểm xã hội.

Trong năm 2025, KTNN cũng thí điểm kiểm toán tự động áp dụng AI đối với các gói thầu số hóa tại 13 tỉnh, thành phố. Dữ liệu phục vụ huấn luyện AI được thu thập bằng robot tự động từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, hỗ trợ kiểm toán viên phân tích dữ liệu và lựa chọn mẫu kiểm toán.

Điểm đáng chú ý ở đây không chỉ nằm ở việc đưa một công nghệ mới vào hoạt động kiểm toán, mà ở sự thay đổi phương thức làm việc. Khi dữ liệu được khai thác có hệ thống, những công việc vốn cần nhiều thời gian để tổng hợp, đối chiếu và phân tích có thể được hỗ trợ bằng các công cụ số, qua đó giúp kiểm toán viên tập trung nhiều hơn vào phân tích, đánh giá và đưa ra các kết luận chuyên môn.

Để quá trình này thực sự hiệu quả, yêu cầu đặt ra là đội ngũ phải có đủ năng lực để sử dụng, kiểm soát và đánh giá kết quả do công nghệ tạo ra. Đây chính là điểm gặp nhau giữa chuyển đổi số và “Bình dân học vụ số”.

Đào tạo để làm chủ công nghệ, tạo nền tảng cho Quốc hội số

Công nghệ càng phát triển, yêu cầu về năng lực con người càng cao. Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng và các nền tảng số, KTNN chú trọng đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng mới cho đội ngũ.

Kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng năm 2026 của KTNN xác định tăng cường đào tạo kiến thức về AI, kỹ năng phân tích và xử lý dữ liệu lớn trong hoạt động kiểm toán; ứng dụng AI hỗ trợ hoạt động kiểm toán và cải cách hành chính; đồng thời tiếp tục tập huấn sử dụng các phần mềm phục vụ hoạt động kiểm toán và bồi dưỡng kiến thức về kiểm toán công nghệ thông tin.

Đáng chú ý, hoạt động đào tạo ngày càng gắn trực tiếp với yêu cầu công việc. Tại một số đơn vị, cán bộ, kiểm toán viên được hướng dẫn khai thác dữ liệu trên các nền tảng AI, sử dụng công cụ hỗ trợ tổng hợp, phân tích thông tin và tiếp cận kinh nghiệm kiểm toán các dự án công nghệ thông tin, số hóa.

Cách làm này cho thấy “Bình dân học vụ số” không nhất thiết bắt đầu từ những kiến thức công nghệ phức tạp, mà có thể bắt đầu ngay từ những công việc hằng ngày: biết khai thác dữ liệu đúng cách, sử dụng hiệu quả phần mềm nghiệp vụ, hiểu được khả năng và giới hạn của AI, bảo đảm an toàn thông tin và từng bước hình thành thói quen làm việc dựa trên dữ liệu.

Từ thực tiễn KTNN có thể thấy, xây dựng Quốc hội số hay nền quản trị số nói chung không thể chỉ dựa vào việc đầu tư các hệ thống công nghệ hiện đại. Cùng với hạ tầng và dữ liệu, cần hình thành một đội ngũ có khả năng thích ứng và làm chủ môi trường số.

Nếu Quốc hội số hướng tới một phương thức hoạt động dựa nhiều hơn trên dữ liệu, công nghệ và các nền tảng số, thì “Bình dân học vụ số” chính là quá trình chuẩn bị nguồn lực con người cho phương thức hoạt động đó. Mỗi cán bộ có thêm một kỹ năng số, mỗi quy trình được xử lý hiệu quả hơn trên môi trường số và mỗi dữ liệu được khai thác tốt hơn đều góp phần tạo nên năng lực số chung của cơ quan.

Từ những bước đi tại KTNN, có thể thấy chuyển đổi số đang được tiếp cận theo hướng đồng bộ: vừa xây dựng nền tảng công nghệ, vừa nâng cao năng lực của con người. Đây cũng là yếu tố quyết định để chuyển đổi số không dừng ở việc “số hóa” các quy trình hiện có, mà từng bước tạo ra phương thức làm việc mới, hiệu quả và hiện đại hơn.

Trong giai đoạn mới, yêu cầu không chỉ là “có công nghệ” mà phải “làm chủ công nghệ”; không chỉ là đưa hoạt động lên môi trường số mà còn phải hình thành văn hóa số trong thực thi công vụ. Vì vậy, lan tỏa tinh thần “Bình dân học vụ số” chính là góp phần xây dựng nền tảng nhân lực cho Quốc hội số, đồng thời tạo tiền đề để các cơ quan trong hệ thống chính trị từng bước nâng cao chất lượng quản trị, điều hành và phục vụ Nhân dân trong kỷ nguyên số.