(sav.gov.vn) - Qua hoạt động kiểm toán giai đoạn 2023-2025, Kiểm toán nhà nước (KTNN) đã chỉ ra hàng loạt bất cập trong quản lý, sử dụng đất tại nhiều địa phương, Bộ, ngành và đơn vị, từ công tác quy hoạch, giao đất, xác định giá đất đến quản lý đất công ích hay sắp xếp nhà, đất công… Không chỉ phát hiện sai phạm, KTNN còn đưa ra nhiều kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách, góp phần khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội.

Nhiều “khoảng trống” trong quản lý đất đai

Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW về “Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất”, Đảng ủy KTNN đã chỉ đạo toàn Ngành đẩy mạnh công tác quán triệt, tuyên truyền và cụ thể hóa Nghị quyết trong hoạt động chuyên môn. Theo đó, nhiệm vụ trọng tâm được xác định là không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng kiểm toán, trong đó có kiểm toán việc quản lý, sử dụng đất.

Qua các cuộc kiểm toán chuyên đề giai đoạn 2023-2025, KTNN đã tập trung đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật về đất đai tại nhiều địa phương, cơ quan Trung ương; đồng thời chỉ ra nhiều sai phạm, hạn chế cũng như bất cập trong cơ chế, chính sách quản lý nguồn lực đặc biệt quan trọng này.

Một trong những vấn đề nổi bật được KTNN chỉ ra là chất lượng công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất còn nhiều hạn chế. Tại một số địa phương, quy hoạch sử dụng đất chưa bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch xây dựng.

Trong công tác giao đất, cho thuê đất, tình trạng sử dụng đất khi chưa hoàn thiện đầy đủ thủ tục pháp lý diễn ra khá phổ biến; nhiều đơn vị sử dụng đất nhưng chưa có quyết định cho thuê đất hoặc hợp đồng thuê đất chính thức. Một số đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ tài chính chưa thực hiện chuyển từ hình thức giao đất sang thuê đất theo quy định.

Đối với công tác xác định giá đất và thực hiện nghĩa vụ tài chính, KTNN ghi nhận việc xác định giá đất cụ thể tại một số địa phương chưa sát thực tế. Việc lựa chọn tài sản so sánh còn thiếu thông tin kiểm chứng, mức độ tương đồng thấp, dẫn đến nguy cơ xác định giá đất chưa phù hợp với thị trường. KTNN cho rằng, sự thiếu đồng bộ của hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai, thiếu minh bạch về thông tin thị trường giá đất cùng nguy cơ bị “thổi giá” tại một số khu vực đang ảnh hưởng lớn đến tính chính xác trong công tác định giá.

Một vấn đề đáng lưu ý khác là tình trạng cho thuê đất công ích không qua đấu giá, cho thuê vượt thời hạn quy định hoặc cho thuê lại không đúng quy định vẫn diễn ra khá phổ biến; tình trạng nợ đọng tiền thuê đất công ích kéo dài chưa được xử lý dứt điểm.

Đối với việc sắp xếp lại, xử lý nhà, đất công, tình trạng nhà, đất công bị bỏ trống từ 3 đến 10 năm hoặc sử dụng kém hiệu quả vẫn tồn tại ở nhiều nơi. Không ít cơ sở nhà, đất bị cho thuê, cho mượn, liên doanh, liên kết khi chưa được phê duyệt đề án sử dụng tài sản công.

Qua thực tiễn kiểm toán, KTNN cũng chỉ ra một số bất cập trong cơ chế, chính sách. Đáng chú ý, một số quy định tại Nghị định số 71/2024/NĐ-CP về phương pháp thặng dư trong định giá đất còn hạn chế trong việc xác định mức biến động giá chuyển nhượng, giá thuê đất, giá thuê mặt bằng và giá kinh doanh sản phẩm khi xác định doanh thu phát triển.

Từ kết quả kiểm toán, KTNN đã kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ 16 nội dung, văn bản quy phạm pháp luật và văn bản khác do cơ quan Trung ương ban hành; đồng thời kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ 19 văn bản do địa phương ban hành.

Trao đổi với phóng viên Báo Kiểm toán, TS. Nguyễn Minh Phong - chuyên gia kinh tế - cho rằng, những tồn tại mà KTNN chỉ ra qua các cuộc kiểm toán đất đai thời gian qua cho thấy nhiều điểm nghẽn trong quản lý tài nguyên đất vẫn chưa được xử lý triệt để, đặc biệt là tình trạng chồng chéo trong quy hoạch, định giá đất chưa sát thực tế. “Việc KTNN chỉ ra những bất cập trong cơ chế quản lý đất đai đã góp phần cảnh báo sớm nguy cơ thất thoát nguồn lực công, đồng thời tạo áp lực tích cực để các địa phương, Bộ, ngành rà soát, chấn chỉnh quy trình quản lý đất đai” - ông Phong nhận định.

Cùng quan điểm, PGS,TS. Đinh Trọng Thịnh - chuyên gia kinh tế - đánh giá, hoạt động kiểm toán đã phản ánh khá toàn diện những bất cập trong quản lý, sử dụng đất tại nhiều địa phương. Theo đó, những phát hiện của KTNN không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn góp phần siết chặt kỷ cương, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý đất đai.

Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực đất đai

Theo KTNN, hệ thống chính sách, pháp luật về đất đai dù đã được sửa đổi, bổ sung nhưng vẫn còn một số nội dung chưa đồng bộ, thiếu thống nhất, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện và phối hợp giữa các ngành, các cấp. Việc hoàn thiện chính sách, pháp luật về đất đai cần được đặt trong yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Từ thực tiễn kiểm toán, KTNN đề xuất tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật về đất đai theo hướng đồng bộ với hệ thống pháp luật liên quan; hoàn thiện phương pháp định giá đất theo hướng cụ thể hóa tiêu chí, căn cứ xác định và điều chỉnh hệ số giá đất nhằm bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Một định hướng quan trọng khác được KTNN nhấn mạnh là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, từng bước hiện đại hóa công tác quản lý đất đai trên nền tảng chuyển đổi số; xây dựng hệ thống thông tin đất đai thống nhất, tập trung, phục vụ đa mục tiêu, kết nối từ Trung ương đến địa phương; tích hợp các cơ sở dữ liệu nhằm tăng cường tính minh bạch của thông tin bất động sản.

KTNN cũng đề xuất nâng cao chất lượng công tác quy hoạch; ưu tiên hoàn thiện quy hoạch địa phương, đô thị, nông thôn và quy hoạch các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh trong phạm vi cả nước theo định hướng dài hạn, làm cơ sở cho công tác quản lý đất đai ổn định, lâu dài.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu, rà soát toàn diện diện tích đất, nhà trống, đất sử dụng kém hiệu quả, nhất là tài sản công, để có giải pháp khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, tránh lãng phí; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan nếu để xảy ra vi phạm.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, để các kiến nghị kiểm toán thực sự phát huy hiệu quả, thời gian tới cần tăng cường hơn nữa cơ chế phối hợp giữa KTNN với các cơ quan quản lý nhà nước trong sửa đổi chính sách và tổ chức thực thi pháp luật đất đai. Đồng thời, các đơn vị, địa phương cần nâng cao trách nhiệm người đứng đầu trong quản lý đất đai, xử lý nghiêm các trường hợp chậm thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. “Nếu các kiến nghị của KTNN được thực hiện đầy đủ, đồng bộ, nguồn lực đất đai sẽ được khai thác hiệu quả hơn, qua đó tạo thêm dư địa cho tăng trưởng kinh tế” - ông Phong nhấn mạnh.

Trong khi đó, PGS,TS. Đinh Trọng Thịnh cho rằng, trong bối cảnh Luật Đất đai năm 2024 có nhiều điểm mới, KTNN cần tiếp tục đẩy mạnh các cuộc kiểm toán chuyên đề chuyên sâu về quản lý, sử dụng đất đai, qua đó tiếp tục phát huy vai trò kiến tạo thông qua các kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách mang tính dài hạn. Chuyên gia cũng lưu ý, các đơn vị được kiểm toán cần chủ động khắc phục tồn tại ngay từ khâu quản lý nội bộ, thay vì chờ đến khi cơ quan kiểm toán vào cuộc mới xử lý./.