(BKTO) - Trong bối cảnh phương thức quản trị quốc gia thay đổi nhanh chóng, yêu cầu đối với kiểm toán công không còn giới hạn ở kiểm tra tuân thủ tài chính, mà ngày càng hướng tới cung cấp luận cứ hoạch định chính sách, cảnh báo sớm rủi ro hệ thống và nâng cao giá trị công.

Kiểm toán - thiết chế quan trọng trong quản trị quốc gia

Ngày 27/10, tại Hà Nội, Kiểm toán nhà nước (KTNN) Việt Nam tổ chức Hội thảo quốc tế “Cơ quan kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới”. Thay mặt lãnh đạo Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng tham dự và phát biểu chào mừng, đánh giá cao sáng kiến tổ chức Hội thảo của KTNN Việt Nam.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, trong tiến trình phát triển của mỗi quốc gia, các cơ quan kiểm toán tối cao, hoạt động trên cơ sở nguyên tắc độc lập, khách quan, có vai trò quan trọng trong thúc đẩy tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, sử dụng các nguồn lực công; góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính, phòng, chống tham nhũng, lãng phí và thúc đẩy phát triển bền vững.

Đối với Việt Nam, vị thế của KTNN được khẳng định qua quá trình xây dựng, phát triển và đặc biệt là việc hiến định tại Điều 118 Hiến pháp năm 2013, xác lập KTNN là cơ quan do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Địa vị này phù hợp với các giá trị cốt lõi về tính độc lập của cơ quan kiểm toán tối cao được nêu trong Tuyên bố Lima năm 1977 và Tuyên bố Mexico năm 2007 của Tổ chức quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao (INTOSAI).

Sau hơn ba thập niên hoạt động, KTNN từng bước khẳng định vị thế, uy tín và vai trò trong kiểm toán, kiểm soát việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, kết quả kiểm toán cung cấp thông tin khách quan, đáng tin cậy phục vụ Quốc hội thực hiện chức năng lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, nhất là về tài chính quốc gia, ngân sách nhà nước; đồng thời hỗ trợ Chính phủ trong chỉ đạo, điều hành, phát hiện và khắc phục những bất cập trong cơ chế, chính sách.

Điểm đáng chú ý ở đây là vai trò của kiểm toán không chỉ thể hiện ở việc xác định những vấn đề trong quản lý, sử dụng nguồn lực công, mà còn ở khả năng cung cấp căn cứ để các cơ quan có thẩm quyền xem xét, điều chỉnh cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý. Khi yêu cầu phát triển ngày càng cao, nguồn lực cần được huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả hơn, thông tin kiểm toán càng có ý nghĩa đối với quá trình ra quyết định và trách nhiệm giải trình.

Từ kiểm tra tuân thủ đến cảnh báo sớm rủi ro

Phân tích những biến đổi của môi trường quốc tế, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho rằng toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, xu hướng quản trị hiện đại, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, cùng yêu cầu thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị quốc gia. Trong bối cảnh đó, yêu cầu bảo đảm việc huy động, phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực công minh bạch, hiệu quả, bền vững ngày càng cao.

Một trong những chuyển biến quan trọng được đặt ra trong bài phát biểu là sự mở rộng vai trò của kiểm toán công hiện đại. Hoạt động kiểm toán trên thế giới không còn bó hẹp trong phạm vi kiểm tra tuân thủ tài chính truyền thống, mà đang trở thành công cụ quan trọng để cung cấp luận cứ phục vụ hoạch định chính sách vĩ mô, cảnh báo sớm rủi ro hệ thống và nâng cao giá trị công.

Sự thay đổi này phản ánh yêu cầu mới đối với các cơ quan kiểm toán tối cao: không chỉ xem xét việc quản lý, sử dụng nguồn lực đã tuân thủ quy định hay chưa, mà còn phải nâng cao khả năng cung cấp thông tin phục vụ quản trị và hỗ trợ nhận diện những rủi ro có thể ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Cùng với đó, công nghệ đang làm thay đổi phương pháp luận kiểm toán. Trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn, hệ thống thông tin địa lý, ảnh vệ tinh và phương thức kiểm toán thời gian thực mở ra khả năng tiếp cận, xử lý và phân tích thông tin theo những cách thức mới. Tuy nhiên, sự phát triển công nghệ cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn, thích ứng về phương pháp và hoàn thiện khuôn khổ thể chế để các công cụ mới được ứng dụng phù hợp trong hoạt động kiểm toán.

Phạm vi kiểm toán cũng đang mở rộng với sự xuất hiện của các đối tượng mới như tài sản số, cơ sở dữ liệu quốc gia, tài chính xanh, trái phiếu xanh và các chương trình ứng phó biến đổi khí hậu. Đây là những lĩnh vực gắn với sự thay đổi của nền kinh tế và mô hình quản trị, đòi hỏi các cơ quan kiểm toán tối cao phải chủ động cập nhật kiến thức, phương pháp và năng lực đánh giá.

Từ những yêu cầu đó, đổi mới kiểm toán không đơn thuần là ứng dụng thêm công nghệ hay mở rộng phạm vi kiểm tra. Vấn đề cốt lõi là nâng cao khả năng tạo lập thông tin đáng tin cậy, cung cấp luận cứ cho chính sách và hỗ trợ quản lý, sử dụng nguồn lực công theo hướng minh bạch, hiệu quả, bền vững.

Hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng cho bước phát triển mới của KTNN

Đặt trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực công, bảo đảm an toàn tài chính quốc gia, tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Bài phát biểu đề cập mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên, gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế; phấn đấu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, hướng tới mục tiêu năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Cùng với đó, các nghị quyết quan trọng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật được xác định là nền tảng để đổi mới phương thức quản trị quốc gia, trong đó có hoạt động kiểm toán nhà nước.

Trong bối cảnh ấy, năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với KTNN Việt Nam. Đây là thời điểm xây dựng định hướng phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, đồng thời nghiên cứu, tổng kết để đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật KTNN trong thời gian tới.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, đây là cơ hội để KTNN Việt Nam tham khảo kinh nghiệm, thông lệ quốc tế tốt nhằm hoàn thiện khuôn khổ thể chế, nâng cao hiệu lực kiến nghị kiểm toán, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và mở rộng phạm vi kiểm toán đối với các lĩnh vực mới như tài chính xanh, môi trường, an ninh mạng, dữ liệu công và phát triển bền vững.

Các định hướng này đặt ra yêu cầu đổi mới đồng bộ, từ tư duy hoạt động đến thể chế và năng lực thực thi. Hoàn thiện pháp luật cần tạo nền tảng để KTNN thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ; đổi mới phương pháp và ứng dụng công nghệ cần gắn với đặc điểm của từng lĩnh vực kiểm toán; nâng cao năng lực nhân sự cần đáp ứng yêu cầu ngày càng đa dạng về dữ liệu, công nghệ và chuyên môn. Cùng với đó, hiệu lực kiến nghị kiểm toán là một nội dung quan trọng, bởi giá trị của kết quả kiểm toán cần được thể hiện qua khả năng góp phần khắc phục bất cập và cải thiện công tác quản lý, sử dụng nguồn lực công.

Đánh giá cao sáng kiến tổ chức Hội thảo quốc tế của KTNN Việt Nam, Phó Chủ tịch Quốc hội kỳ vọng các tham luận của lãnh đạo, đại diện các cơ quan kiểm toán tối cao và các cơ quan liên quan của Việt Nam sẽ tạo diễn đàn thiết thực để trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ tầm nhìn chiến lược, thể chế pháp lý và các giải pháp đổi mới sáng tạo.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng tin tưởng Hội thảo sẽ đưa ra những khuyến nghị chính sách sâu sắc, quý báu, góp phần xây dựng KTNN Việt Nam chuyên nghiệp, hiện đại, có uy tín trong khu vực và trên thế giới, đồng thời đóng góp thiết thực vào sự phát triển chung của cộng đồng kiểm toán quốc tế.

Từ yêu cầu hoàn thiện thể chế đến đổi mới phương pháp, từ ứng dụng công nghệ đến nâng cao hiệu lực kiến nghị kiểm toán, thông điệp xuyên suốt là KTNN cần chủ động thích ứng với những thay đổi của môi trường quản trị. Mục tiêu không chỉ là kiểm soát việc quản lý, sử dụng nguồn lực công, mà còn góp phần bảo đảm các nguồn lực ấy được huy động, phân bổ và sử dụng minh bạch, hiệu quả, bền vững, phục vụ tốt hơn cho các mục tiêu phát triển đất nước./.