(sav.gov.vn) - Các sản phẩm thuốc lá và nicotine thế hệ mới đang được ngụy trang dưới lớp vỏ công nghệ, thời trang và lối sống hiện đại. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới của cuộc chiến phòng, chống tác hại thuốc lá với những quyết sách mạnh mẽ nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Ngày 22-5, tại Hà Nội, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) tổ chức hội thảo cập nhật thông tin về chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá 31-5 và tình hình thực hiện các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và nhiều dạng sản phẩm chứa nicotine mới đang xuất hiện ngày càng tinh vi, tạo ra những thách thức mới đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Khi thuốc lá không còn mang hình dạng của thuốc lá

Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Thông điệp này được xem như lời cảnh báo mạnh mẽ trước các chiến lược tiếp thị ngày càng tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá trên phạm vi toàn cầu.

Theo các chuyên gia, nếu như trước đây thuốc lá truyền thống thường gắn với hình ảnh độc hại và nguy cơ bệnh tật rõ ràng, thì hiện nay nhiều sản phẩm nicotine thế hệ mới lại được thiết kế theo hướng hiện đại, thời trang và thân thiện với người dùng. Những thiết bị nhỏ gọn, nhiều màu sắc, tích hợp công nghệ điện tử, cùng các hương vị trái cây, nước ngọt, bánh kẹo đang tạo nên cảm giác “ít nguy hại hơn”, đặc biệt đối với thanh thiếu niên.

Tại hội thảo, TS Nguyễn Thu Hương, Trường Đại học Thương mại, cho biết ngành công nghiệp thuốc lá đang đẩy mạnh các hình thức quảng bá trá hình thông qua mạng xã hội, người có tầm ảnh hưởng, các sự kiện thể thao, âm nhạc và hoạt động cộng đồng. Một số sản phẩm còn được tích hợp các yếu tố trò chơi điện tử, màn hình cảm ứng hay kết nối Bluetooth nhằm tăng sức hấp dẫn với người trẻ.

Theo WHO, đây là một phần trong chiến lược xây dựng hình ảnh “công nghệ tiên tiến”, “sành điệu” và “ít độc hại” để thu hút thế hệ người dùng mới. Điều đáng lo ngại là nhiều thanh thiếu niên chưa nhận thức đầy đủ rằng nicotine vẫn là chất gây nghiện mạnh, có thể tác động tiêu cực đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập và sức khỏe tâm thần.

WHO cũng cảnh báo ngành công nghiệp thuốc lá đang không ngừng tìm kiếm những phương thức mới để duy trì và mở rộng thị trường tiêu thụ, trong đó thanh thiếu niên là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các chiến dịch tiếp thị trên môi trường số.

Quyết sách mạnh mẽ để bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Tại hội thảo, đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá khẳng định, tất cả các sản phẩm thuốc lá, dù dưới bất kỳ hình thức nào, đều gây hại cho sức khỏe và làm gia tăng gánh nặng bệnh tật, kinh tế cũng như xã hội.

Những năm qua, Việt Nam đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá nhờ sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành và địa phương. Một dấu mốc quan trọng là việc Quốc hội thông qua Nghị quyết số 173/2024/QH15, trong đó quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Quyết sách này được WHO đánh giá là bước đi mạnh mẽ nhằm bảo vệ thanh thiếu niên trước nguy cơ nghiện nicotine từ các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Bên cạnh đó, chính sách tăng thuế thuốc lá dự kiến được triển khai từ năm 2027 cũng được các chuyên gia đánh giá là một trong những giải pháp hiệu quả nhất để giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá. Các phân tích cho thấy việc tăng thuế không chỉ góp phần giảm nhu cầu tiêu dùng, đặc biệt ở nhóm thanh thiếu niên và người thu nhập thấp, mà còn giúp giảm đáng kể số ca mắc bệnh và tử vong sớm liên quan đến thuốc lá trong tương lai.

Theo WHO, sử dụng thuốc lá hiện là nguyên nhân của hàng chục nhóm bệnh nguy hiểm, trong đó có ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều rối loạn sức khỏe khác. Mỗi năm, thuốc lá tiếp tục gây ra những tổn thất nặng nề về kinh tế và y tế cho các quốc gia trên toàn thế giới.

Các chuyên gia tại hội thảo cho rằng, trong giai đoạn mới, bên cạnh việc hoàn thiện chính sách và tăng cường thực thi pháp luật, cần đẩy mạnh truyền thông để người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, nhận diện rõ các chiêu thức tiếp thị trá hình của ngành công nghiệp thuốc lá. Khi những sản phẩm gây nghiện được khoác lên lớp vỏ công nghệ và thời trang, việc nâng cao nhận thức cộng đồng chính là “lá chắn” quan trọng để bảo vệ thế hệ trẻ trước những chiếc bẫy nicotine đang ngày càng tinh vi hơn.

Thông điệp của Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 vì thế không chỉ dừng lại ở việc nói không với thuốc lá, mà còn là lời kêu gọi toàn xã hội chung tay vạch trần những sự hấp dẫn giả tạo, ngăn chặn một thế hệ nghiện nicotine mới và xây dựng môi trường sống lành mạnh cho tương lai.