(sav.gov.vn) - Chiều 12/6, tiếp tục chương trình Hội nghị tuyên truyền pháp luật năm 2026 của Kiểm toán nhà nước (KTNN), Thạc sĩ Huỳnh Hữu Thọ - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế KTNN đã giới thiệu những nội dung mới đáng chú ý của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15.

Hoàn thiện cơ chế quản lý thuế theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro

Tại Hội nghị, ông Huỳnh Hữu Thọ cho biết, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 được Quốc hội thông qua nhằm thay thế Luật Quản lý thuế năm 2019, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Luật mới gồm 9 chương, 53 điều, được thiết kế theo hướng tinh gọn hơn nhưng vẫn bảo đảm đầy đủ các nội dung quản lý thuế trong bối cảnh kinh tế số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc mở rộng đối tượng áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân nước ngoài có hoạt động kinh doanh hoặc phát sinh thu nhập tại Việt Nam, đặc biệt là các chủ thể kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử và nền tảng số. Quy định này nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý đối với các mô hình kinh doanh xuyên biên giới đang phát triển mạnh hiện nay.

Đặc biệt, lần đầu tiên, Luật Quản lý thuế đã bổ sung quy định về phân nhóm người nộp thuế, tạo cơ sở để cơ quan quản lý xây dựng các biện pháp quản lý phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đồng thời, nhiều nguyên tắc quản lý thuế hiện đại được luật hóa như nguyên tắc quản lý người nộp thuế theo mức độ rủi ro, quản lý tuân thủ theo mức độ chấp hành pháp luật của người nộp thuế.

Luật cũng đã bổ sung nguyên tắc xác định nghĩa vụ thuế dựa trên bản chất của hoạt động, giao dịch. Đồng thời, nguyên tắc giao dịch độc lập và quản lý thuế theo thông lệ quốc tế được luật hóa nhằm kiểm soát tình trạng liên doanh, liên kết, chuyển giá, trốn thuế.

Cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Quản lý thuế dành một chương quy định về quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình quản lý. Cơ quan thuế sẽ tăng cường kiểm tra trên cơ sở dữ liệu điện tử, hạn chế kiểm tra trực tiếp tại đơn vị; đồng thời từng bước thực hiện hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế tự động trên nền tảng dữ liệu số.

Đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, luật chính thức bãi bỏ hình thức khoán thuế, chuyển sang cơ chế kê khai theo quy định. Mã số thuế của cá nhân, hộ gia đình, hộ kinh doanh cũng được đồng bộ với số định danh cá nhân theo quy định của pháp luật về căn cước, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý thống nhất.

Liên quan đến KTNN, tại khoản 9 Điều 39 Luật đã bổ sung các quy định mới về nhiệm vụ, quyền hạn của KTNN trong quản lý thuế, tạo cơ sở pháp lý để cơ quan kiểm toán tiếp tục phát huy vai trò trong kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng các nguồn thu ngân sách nhà nước.

Tăng cường phòng ngừa lãng phí, xây dựng văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội

Cũng tại Hội nghị, ông Huỳnh Hữu Thọ đã giới thiệu những nội dung cơ bản của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.

Theo đó, Luật mới gồm 6 chương, 38 điều, được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa các chủ trương, định hướng mới của Đảng về phòng, chống lãng phí; đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013.

Một điểm mới đáng chú ý là Luật đã chuyển phương thức quản lý từ mô hình “chương trình” sang “chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí”, với tầm nhìn 10 năm do Thủ tướng Chính phủ ban hành. Cùng với đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí được xác định là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát.

Luật bổ sung, làm rõ nhiều khái niệm như “lãng phí”, “hành vi gây lãng phí”, “người đấu tranh chống lãng phí”; đồng thời quy định cụ thể các hành vi gây lãng phí trong quản lý tài chính công, đầu tư công, tài sản công, tài nguyên, năng lượng, vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các dự án đối tác công tư (PPP).

Đáng chú ý, Luật dành riêng một điều quy định về bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí, xác định rõ quyền, nghĩa vụ, phạm vi bảo vệ cũng như các hành vi bị nghiêm cấm nhằm khuyến khích phát hiện, phản ánh các biểu hiện lãng phí trong thực tiễn.

Về hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí, Luật quy định cụ thể các hành vi: cản trở, thiếu trách nhiệm trong thanh tra, kiểm tra, kiểm toán tiết kiệm, chống lãng phí; cản trở, thiếu trách nhiệm trong xác minh, xử lý; vi phạm trong bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí.

Đặc biệt, Luật quy định rõ, trong xử lý hành vi gây lãng phí cần phân biệt rõ giữa hành vi gây lãng phí do thiếu trách nhiệm, vi phạm pháp luật với các rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới, thực hiện cơ chế, chính sách thí điểm, khuyến khích cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung 

Luật quy định ngày 31/5 hằng năm là Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng và lan tỏa văn hóa tiết kiệm trong cơ quan, tổ chức, trường học và toàn xã hội.

Đối với hoạt động kiểm tra, giám sát, Luật bổ sung các quy định về kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và giám sát việc thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí. Trong đó, Điều 33 quy định trách nhiệm của KTNN trong việc thực hiện các cuộc kiểm toán nhằm phòng ngừa, phát hiện, kiến nghị xử lý các hành vi gây lãng phí; đồng thời công khai kết quả kiểm toán liên quan đến lĩnh vực này.

Trên cơ sở các quy định của Luật, tại Hội nghị, ông Huỳnh Hữu Thọ cũng trao đổi, làm rõ một số nội dung, tình huống cần chú ý trong quá trình thực hiện kiểm toán về thuế và kiểm toán về tiết kiệm, chống lãng phí.