Kiểm toán nhà nước
State audit office of VietNam
(sav.gov.vn) - Đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ phạm vi, điều kiện và cơ chế quản lý các trường hợp ngoại lệ phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm liên quan; tránh trường hợp lợi dụng để đưa sản phẩm thuộc diện cấm ra thị trường.

Không để ngoại lệ trở thành kẽ hở
Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, các đại biểu Quốc hội nhấn mạnh việc bảo đảm tính chặt chẽ, đồng bộ của các quy định về hành vi nghiêm cấm tại Điều 9, đặc biệt là những trường hợp ngoại lệ phục vụ hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm.
Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn TP. Cần Thơ) chỉ ra, tại điểm đ, điểm g khoản 1 Điều 9 Dự thảo cho phép các trường hợp ngoại lệ đối với các thiết bị, bộ phận chứa nguyên liệu phục vụ cho nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định hoặc các trường hợp khác được pháp luật cho phép.
Bày tỏ thống nhất về việc quy định các trường hợp ngoại lệ, song đại biểu cho rằng, Dự thảo chưa làm rõ thẩm quyền cho phép, phạm vi, số lượng, thời hạn cũng như là việc quản lý sau khi kết thúc hoạt động.
“Nếu như thiếu quy định về kiểm soát các trường hợp ngoại lệ thì sẽ có nguy cơ bị lợi dụng các trường hợp này để hợp thức hóa việc nhập khẩu, tàng trữ hoặc đưa sản phẩm cấm ra thị trường” – đại biểu cảnh báo.
Đại biểu đề nghị bổ sung quy định về các trường hợp ngoại lệ cụ thể để bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất và tính khả thi trong quá trình tổ chức thực hiện.
Phân tích cụ thể hơn, đại biểu Đào Chí Nghĩa cho biết, việc quy định ngoại lệ trong những trường hợp thật sự cần thiết bởi hoạt động nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, giám định có thể đòi hỏi phải sử dụng các thiết bị, bộ phận thuộc nhóm các sản phẩm bị cấm. Tuy nhiên, Dự thảo chỉ mới quy định phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép mà chưa xác định rõ điều kiện, phạm vi, cơ chế kiểm soát việc sử dụng.
“Vấn đề đặt ra là cơ quan nào có thẩm quyền sẽ cho phép? Tổ chức, cá nhân phải đáp ứng những điều kiện gì? Số lượng thiết bị được nhập khẩu, lưu giữ là bao nhiêu? Việc quản lý, sử dụng, xử lý thiết bị sau khi hoàn thành nghiên cứu được thực hiện như thế nào?” - đại biểu đặt câu hỏi; đồng thời cho rằng, nếu không quy định rõ những nội dung này thì sẽ rất dễ phát sinh tình trạng lợi dụng việc nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm nghiệm hoặc giám định để nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển, đưa các thiết bị thuộc diện cấm vào lưu hành trái phép.
Đáng chú ý, theo đại biểu, quy định hiện nay chủ yếu đề cập đến các thiết bị điện tử và bộ phận chứa nguyên liệu thuốc lá, trong khi các thiết bị này có thể tháo rời thành nhiều linh kiện, bộ phận để lắp ráp, thay thế và vận hành. Do đó, đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu bổ sung các cơ chế quản lý theo hướng xác định rõ cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoặc phê duyệt, quy định điều kiện, mục đích, chủng loại, số lượng, địa điểm, thời hạn sử dụng, đồng thời quy định trách nhiệm quản lý, theo dõi, báo cáo, xử lý thiết bị sau khi kết thúc hoạt động.
Đại biểu cũng đề nghị cân nhắc bỏ cụm từ "hoặc trường hợp khác được pháp luật cho phép", hoặc cần phải quy định rõ hơn; bởi đây là điều khoản về hành vi bị nghiêm cấm, nếu mở rộng ngoại lệ bằng một cụm từ chung chung sẽ không xác định được giới hạn, có thể làm giảm tính nghiêm minh và hiệu lực của quy định cấm.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP. Hải Phòng) cho rằng, cần rà soát tính đồng bộ giữa các quy định cấm và ngoại lệ phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định.
Theo đại biểu, Dự thảo đã bổ sung ngoại lệ đối với thiết bị, bộ phận chứa nguyên liệu và nguyên liệu. Tuy nhiên, đối với sản phẩm hoàn chỉnh lại chưa có dẫn chiếu ngoại lệ tương ứng.
Đại biểu đặt vấn đề: Nếu một cơ sở được phép nghiên cứu, thử nghiệm cần tiếp nhận và sử dụng sản phẩm hoàn chỉnh thì ngoại lệ dành cho thiết bị, bộ phận và nguyên liệu có bao quát trường hợp đó hay không? Nếu có, cần thể hiện rõ bằng dẫn chiếu hoặc quy định chung, đồng thời rà soát mối quan hệ giữa các quy định về cấm sử dụng để tránh phát sinh cách hiểu khác nhau khi thử nghiệm, vận hành sản phẩm.
Ngoại lệ cần giới hạn đúng chủ thể được phép, nhiệm vụ chuyên môn và trách nhiệm quản lý, xử lý mẫu, bảo đảm không đưa sản phẩm vào lưu thông thương mại. Riêng việc quản lý tang vật, mẫu vật phục vụ xử lý vi phạm tiếp tục thực hiện theo pháp luật có liên quan, tránh đặt thêm thủ tục cho phép trùng lặp.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga
Làm rõ trách nhiệm quản lý thiết bị, nguyên liệu
Ở góc độ kiểm soát nguyên liệu, đại biểu Đào Chí Nghĩa cho rằng cần tiếp tục cân nhắc quy định tại điểm g khoản 1 Điều 9 do phạm vi nguyên liệu thuốc lá rất rộng, bao gồm lá thuốc lá, chất chứa nicotine và các chất nguyên liệu thay thế khác được sử dụng cho thuốc lá.

Dự thảo cho phép sử dụng nguyên liệu để sản xuất thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào, các sản phẩm cai nghiện thuốc lá; đồng thời phục vụ nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, giám định khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Đại biểu đồng tình với việc duy trì các ngoại lệ cần thiết để không cản trở hoạt động sản xuất thuốc lá hợp pháp có điều kiện và sản xuất sản phẩm hỗ trợ cai nghiện thuốc lá được phép lưu hành. Tuy nhiên, Dự thảo chưa thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng nguyên liệu trong những trường hợp này.
Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ việc sử dụng nguyên liệu thuốc lá phải gắn với cơ sở có giấy phép đối với hoạt động sản xuất thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào; hoặc phục vụ sản xuất thuốc, thực phẩm, sản phẩm hỗ trợ cai nghiện thuốc lá được phép lưu hành. Tổ chức, cá nhân sử dụng nguyên liệu phải có trách nhiệm quản lý, kiểm soát số lượng, nguồn gốc và mục đích sử dụng.
Bên cạnh đó, đại biểu Đào Chí Nghĩa cũng đề nghị làm rõ nội hàm cụm từ “sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng”. Theo đại biểu, Luật cần xác định dấu hiệu pháp lý cơ bản của nhóm sản phẩm này, còn tiêu chí kỹ thuật và phương pháp nhận diện cụ thể có thể giao Chính phủ quy định chi tiết.
Đồng thời, cần phân biệt sản phẩm có chức năng sử dụng như thuốc lá điện tử với sản phẩm mô phỏng hình thức có thể tạo sự hấp dẫn hoặc quảng bá thuốc lá để có căn cứ nhận diện, áp dụng thống nhất.
Lượt xem: 1