(sav.gov.vn) - Khi Quốc hội đã quyết định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và Bộ Y tế đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, một yêu cầu cấp thiết được đặt ra là làm sao để người dân hiểu đầy đủ về những nguy cơ của các sản phẩm nicotine thế hệ mới. Bởi nếu nhận thức xã hội không theo kịp chính sách, khoảng cách giữa quy định của pháp luật và thực tiễn vẫn sẽ còn hiện hữu.

Nhiều người vẫn chưa nhận diện đúng về thuốc lá thế hệ mới

Không ít phụ huynh chỉ phát hiện con em sử dụng thuốc lá điện tử khi nhà trường thông báo hoặc vô tình thấy những thiết bị nhỏ gọn, nhiều màu sắc xuất hiện trong cặp sách của con. Điều đáng nói là trước đó, nhiều người chưa từng nghĩ những sản phẩm này lại là thuốc lá hay có khả năng gây nghiện.

Bà Nguyễn Phương Nga, giáo viên một trường THCS tại Hà Nội, cho biết thực tế này diễn ra khá phổ biến. Theo bà, điều đáng lo ngại không chỉ là học sinh tiếp cận thuốc lá điện tử mà còn là sự bất ngờ của nhiều bậc phụ huynh khi biết con mình đã sử dụng.

Trong suy nghĩ của không ít người, thuốc lá điện tử vẫn được xem như một thiết bị công nghệ hiện đại hoặc là sản phẩm "ít độc hại hơn" thuốc lá truyền thống. Chính những hiểu lầm này khiến việc phòng ngừa từ gia đình gặp không ít khó khăn.

Thực tế, cùng với sự phát triển của môi trường số, các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và nicotine thế hệ mới ngày càng được quảng bá tinh vi, dễ tiếp cận hơn đối với giới trẻ. Thiết kế bắt mắt, mùi hương đa dạng cùng hình thức mua bán trực tuyến khiến nguy cơ tiếp xúc của thanh thiếu niên ngày càng lớn.

Một khảo sát nhanh với phụ huynh cũng cho thấy khoảng trống nhận thức vẫn rất rõ rệt. Anh Bùi Hoàng Ninh (Hà Nội) cho rằng thuốc lá điện tử không chứa nicotine và thuốc lá nung nóng là sản phẩm an toàn hơn thuốc lá truyền thống. Đây cũng là những quan điểm sai lệch vẫn còn tồn tại khá phổ biến trong xã hội hiện nay.

Thuốc lá vẫn là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng

Sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực trong kiểm soát thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn rất lớn.

Hiện cả nước vẫn có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỷ lệ hút thuốc ở nam giới trưởng thành lên tới 41,1%, thuộc nhóm cao trong khu vực ASEAN. Mỗi năm, thuốc lá gây hơn 100.000 ca tử vong và tạo ra gánh nặng kinh tế khoảng 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP.

Những con số này cho thấy tác hại của thuốc lá không chỉ dừng ở lĩnh vực y tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước.

Theo TS. Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về bảo vệ sức khỏe nhân dân, đồng thời đáp ứng những thách thức mới trong công tác kiểm soát thuốc lá.

Dự thảo luật được xây dựng trên nguyên tắc lấy sức khỏe người dân làm trung tâm, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với các cam kết quốc tế. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới, đồng thời cấm trưng bày thuốc lá tại các điểm bán nhằm hạn chế khả năng tiếp cận, nhất là đối với thanh thiếu niên.

Chính sách cần đi cùng truyền thông

Những năm gần đây, hệ thống chính sách về kiểm soát thuốc lá liên tục được hoàn thiện.

Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng xác định nhiệm vụ tăng cường kiểm soát các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, trong đó có thuốc lá.

Bên cạnh đó, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi theo hướng tăng thuế đối với thuốc lá, còn Luật Đầu tư bổ sung quy định cấm đầu tư, kinh doanh đối với các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý được đánh giá là bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng hiệu quả của chính sách không chỉ phụ thuộc vào các quy định mà còn phụ thuộc vào mức độ đồng thuận và hiểu biết của người dân.

Theo TS. Hà Anh Đức, truyền thông trong giai đoạn sửa đổi luật cần vượt ra ngoài phạm vi phổ biến các quy định mới. Điều quan trọng hơn là giúp người dân hiểu đầy đủ tác hại của thuốc lá truyền thống cũng như các sản phẩm nicotine thế hệ mới; lý giải vì sao cần tăng cường kiểm soát và những lợi ích lâu dài mà chính sách mang lại đối với sức khỏe cộng đồng.

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Phát biểu tại lễ hưởng ứng Tuần lễ Không thuốc lá, bà Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá cao quyết định của Việt Nam trong việc cấm thuốc lá điện tử và khuyến nghị tiếp tục triển khai đồng bộ các biện pháp đã được chứng minh hiệu quả như cấm trưng bày sản phẩm tại điểm bán, tăng cường cảnh báo sức khỏe trên bao bì và thực thi nghiêm các quy định cấm hút thuốc.

Một đạo luật có thể xác định những hành vi bị cấm hay được phép, nhưng không thể tự tạo ra sự thay đổi trong hành vi của người dân. Điều đó chỉ có thể đạt được khi phụ huynh nhận diện được những sản phẩm mà con em mình có nguy cơ tiếp cận, khi thanh thiếu niên hiểu rằng phía sau những thiết kế hiện đại hay hương vị hấp dẫn vẫn là nicotine cùng nguy cơ lệ thuộc, và khi toàn xã hội nhận thức đầy đủ về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe.

Muốn xây dựng một thế hệ không khói thuốc trong tương lai, quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ cần những quy định chặt chẽ hơn mà còn cần một chiến lược truyền thông đủ mạnh để đưa chính sách đến gần hơn với cuộc sống, tạo sự đồng thuận và thay đổi nhận thức ngay từ hôm nay.