(sav.gov.vn) - Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới Không thuốc lá là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Đây là thông điệp rất có ý nghĩa và mang tính thời sự sâu sắc, như một lời cảnh báo mạnh mẽ trước sự bùng phát và tấn công mạnh mẽ của các sản phẩm nicotine thế hệ mới, đặc biệt là với giới trẻ.

Vạch trần những chiêu bài giả tạo của ngành công nghiệp thuốc lá

Các chuyên gia chỉ rõ, ngành công nghiệp thuốc lá đang thay đổi chiến lược quảng bá nhằm tiếp cận giới trẻ dễ dàng hơn. Nếu trước đây thuốc lá truyền thống thường bị gắn với hình ảnh độc hại, thì nay ngành công nghiệp thuốc lá đang sử dụng nhiều chiến lược tiếp thị mới nhằm tạo dựng hình ảnh “hiện đại”, “ít độc hại”, “thời thượng” đối với các sản phẩm chứa nicotine, đặc biệt hướng tới thanh thiếu niên, phụ nữ và người trẻ tuổi. Những hình thức quảng bá trá hình trên môi trường số, mạng xã hội, các hoạt động tài trợ, tiếp thị qua người nổi tiếng… đang làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử tăng nhanh trong học sinh.

Chia sẻ thêm về chủ đề Ngày Thế giới Không khói thuốc lá năm nay, Ths,BS. Nguyễn Tuấn Lâm - Tổ chức Y tế thế giới (WHO)  tại Việt Nam nhấn mạnh, chủ đề này nhằm vạch trần sự hấp dẫn giả tạo và bảo vệ giới trẻ khỏi tác hại của các sản phẩm thuốc lá và nicotine.

Theo Ths. Nguyễn Tuấn Lâm, các công ty thuốc lá đang cố tình thiết kế sản phẩm có vẻ ngoài thân thiện, sử dụng các hương vị hấp dẫn (vị kẹo, trái cây...) nhằm tạo hàm ý giả tạo rằng sản phẩm không độc hại hoặc ít tác hại. Tuy nhiên WHO khẳng định và vạch trần rằng tất cả các sản phẩm này đều rất độc hại.

Bên cạnh đó, ngành công nghiệp thuốc lá đang dùng rất nhiều chiêu thức. Họ thưởng sử dụng “chiêu bài” quảng cáo sản phẩm của họ muốn cung cấp cho những người trưởng thành đang sử dụng thuốc lá, với những cái sản phẩm khác ít độc hại hơn giúp người hút thuốc bỏ thuốc, nhưng trong thực tế thì nền công nghiệp thuốc lá này đang hướng tới giới trẻ là chính. Điều này được thể hiện rõ qua thiết kế sản phẩm, bắt mắt như sản phẩm công nghệ, USB hay là đồ chơi, nhân vật hoạt hình, thậm chí cả hình hộp sữa, thực chất đều là sản phẩm thuốc lá điện tử.

Các sản phẩm thuốc lá mới cũng được thiết kế với màu sắc rất sặc sỡ, bắt mắt và hấp dẫn giới trẻ, với hàng chục nghìn các loại hương vị khác nhau…để thu hút học sinh, giới trẻ. Vì vậy, chúng ta cần vạch trần mục tiêu nhắm tới giới trẻ, lôi kéo thế hệ trẻ trở thành người nghiện nicotine thông qua các sản phẩm mới. 

“Khi đã nghiện nicotine từ thuốc lá điện tử, các bạn trẻ sẽ có thể dùng cả thuốc lá thông thường, khiến tỷ lệ sử dụng thuốc lá thông thường tăng lên. Đây là “cổng vào" dẫn dắt giới trẻ chuyển sang hoặc dùng đồng thời nhiều loại sản phẩm” – Ths,BS. Nguyễn Tuấn Lâm cảnh báo.

Vì vậy, với chủ đề của Ngày Thế giới Không thuốc lá năm nay, WHO kêu gọi tất cả các chính phủ, các nhà hoạch định chính sách và các tổ chức xã hội hãy cùng chung tay để tăng cường chính sách, tăng cường thực thi để bảo vệ giới trẻ khỏi các sản phẩm thuốc lá thông thường, cả các sản phẩm thuốc lá mới, nicotine mới.

Bảo vệ thế hệ trẻ trước nguy cơ nghiện nicotine

Đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) khẳng định, dù dưới bất kỳ hình thức nào, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều gây hại cho sức khỏe, tạo gánh nặng bệnh tật, kinh tế và xã hội. Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Không chỉ ảnh hưởng đến người sử dụng, khói thuốc còn gây hại nghiêm trọng cho những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Chính vì vậy, các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là giải pháp y tế, mà còn là chính sách phát triển bền vững, đầu tư cho nguồn nhân lực và tương lai của đất nước. Mỗi biện pháp kiểm soát thuốc lá hiệu quả sẽ góp phần giảm chi phí y tế, giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng cuộc sống và năng suất lao động của xã hội.

Trong những năm qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cùng các chính sách liên quan đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để xây dựng môi trường không khói thuốc; kiểm soát quảng cáo, khuyến mại và tài trợ của ngành công nghiệp thuốc lá; tăng cường cảnh báo sức khỏe; hỗ trợ cai nghiện thuốc lá; nâng cao nhận thức cộng đồng;. 

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, chúng ta vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức khi tỷ lệ sử dụng thuốc lá còn cao ở nam giới; tình trạng sử dụng thuốc lá, thuốc lá  điện tử, thuốc lá nung nóng có xu hướng gia tăng trong giới trẻ. Nếu năm 2019, tỷ lệ học sinh từ 13 đến 17 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã tăng lên 8,1%. Đây không chỉ là một xu hướng tiêu dùng mới. Đây là dấu hiệu của một nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa, đang len vào trường học, gia đình và đời sống của thanh thiếu niên. 

Chưa kể, các hình thức quảng bá trên môi trường mạng ngày càng tinh vi; việc thực thi quy định cấm hút thuốc tại một số nơi công cộng chưa thực sự hiệu quả. 

Thực tế trên đặt ra yêu cầu chúng ta phải thiết kế một khuôn khổ pháp lý toàn diện và mạnh mẽ hơn, để bảo vệ sức khỏe nhân dân nói chung và thế hệ trẻ nói riêng. 

Một dấu mốc quan trọng là Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. 

Cùng với đó, các chính sách tăng thuế thuốc lá cũng được kỳ vọng mang lại hiệu quả tích cực. Đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá cho biết những cải cách về thuế có thể giúp khoảng 2,1 triệu người tại Việt Nam bỏ thuốc hoặc không bắt đầu hút thuốc vào năm 2031. Đồng thời, chính sách này được dự báo sẽ ngăn ngừa khoảng 700.000 ca tử vong sớm trong tương lai và tạo thêm khoảng 24.000 tỷ đồng nguồn thu ngân sách nhà nước mỗi năm. Đây là nguồn lực quan trọng để đầu tư cho các chương trình y tế và an sinh xã hội.

Trong năm 2026, Bộ Y tế chủ trì soạn thảo và trình Chính phủ, Quốc hội Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. “Việc sửa luật không chỉ nhằm xử lý những khoảng trống hiện hành, làm cho luật phù hợp hơn với thực tiễn mới mà còn nhằm bảo vệ thành quả phòng, chống tác hại thuốc lá mà Việt Nam đã kiên trì xây dựng trong nhiều năm qua” - Ths. Phan Thị Hải – Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) khẳng định.