(sav.gov.vn) - Thuốc lá từ lâu đã được xem là một “sát thủ thầm lặng”, gây ra những hệ lụy nặng nề về sức khỏe, kinh tế và môi trường. Đặc biệt, sự xuất hiện và biến tướng ngày càng tinh vi của các loại hình thuốc lá mới đang đặt ra những thách thức lớn đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trước thực trạng đó, việc siết chặt các quy định pháp luật song hành cùng đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền sâu rộng đang trở thành yêu cầu cấp bách hơn bao giờ hết.

Từ những khoảng trống pháp lý cần được lấp đầy

Tại phiên thảo luận của Quốc hội chiều ngày 9/11 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, vấn đề làm thế nào để xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc, không để lại những “khoảng trống” cho thuốc lá xâm nhập vào đời sống, đặc biệt là giới trẻ, đã trở thành chủ đề nóng, thu hút sự quan tâm sâu sắc của các đại biểu.

Sự phát triển vũ bão của các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng với muôn vàn hình thức bắt mắt, hương vị đa dạng đang nhắm trực tiếp vào đối tượng thanh thiếu niên, những người tò mò và dễ bị ảnh hưởng bởi trào lưu. Đáng lo ngại hơn, thành phần của các loại dung dịch này liên tục được thay đổi, biến tấu tinh vi. Nếu như trước đây, nicotine là yếu tố cốt lõi để nhận diện thuốc lá, thì nay, các đối tượng sản xuất, kinh doanh trái phép có thể dán nhãn “0% nicotine” để lách luật, trong khi bên trong lại tiềm ẩn những chất vô cùng độc hại.

Thực tế đã chứng minh, nhiều vụ việc triệt phá các đường dây buôn bán dung dịch thuốc lá điện tử pha trộn ma túy tổng hợp như etomidate, ketamine đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự biến tướng nguy hiểm này. Chính vì vậy, như đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) nhấn mạnh, pháp luật không thể mãi chạy theo sự biến đổi của sản phẩm. Việc tiếp cận cấm theo danh mục chất dường như đã không còn phù hợp. Thay vào đó, cần quy định trực tiếp trong Luật theo công năng: bất kỳ dung dịch, chất nào được thiết kế để sử dụng cho thiết bị hóa hơi, làm nóng để người sử dụng hít vào, bất kể có chứa nicotine hay không, đều phải bị đưa vào diện cấm.

Bên cạnh đó, việc nâng cao rào cản độ tuổi tiếp cận thuốc lá cũng là một giải pháp mang tính đột phá được nhiều đại biểu đề xuất. Theo pháp luật hiện hành, người đủ 18 tuổi đã có quyền mua và sử dụng thuốc lá hợp pháp. Tuy nhiên, độ tuổi 18-20 lại chính là giai đoạn các em bắt đầu tự lập, bước vào môi trường đại học, đi làm, dễ bị lôi kéo, rủ rê và hình thành thói quen hút thuốc.

Đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn thành phố Đà Nẵng) đã trăn trở chia sẻ về sự bất lực của nhiều bậc phụ huynh khi chứng kiến con em mình cầm điếu thuốc khi vừa tròn 18 tuổi, mà pháp luật lại không thể can thiệp. Việc đề xuất nâng dần độ tuổi được phép mua thuốc lá từ 18 lên 21, hay mạnh mẽ hơn là áp dụng chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ (cấm bán, cung cấp và sử dụng đối với người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau) được xem là những “liều vắc xin” hữu hiệu, giúp cắt đứt nguồn cung và ngăn chặn ngay từ đầu nguy cơ tiếp xúc với thuốc lá ở giới trẻ. Những đề xuất táo bạo này nếu được thông qua sẽ thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Quốc hội trong việc bảo vệ thế hệ tương lai.

Đến những nỗ lực “phủ xanh” môi trường học đường

Song song với việc xây dựng “chiếc áo giáp” pháp lý từ Quốc hội, công tác giáo dục, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, hình thành ý thức tự giác phòng, chống tác hại thuốc lá ngay từ trong môi trường học đường cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Hội thi tìm hiểu và tuyên truyền về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong đoàn viên, sinh viên năm 2026 do Thành Đoàn Đà Nẵng đăng cai tổ chức vào ngày 25/10/2026 là một điểm sáng tiêu biểu cho nỗ lực này. Với sự tham gia của 10 đội thi đến từ các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và Quảng Nam, hội thi không chỉ dừng lại ở một phong trào bề nổi mà thực sự trở thành một sân chơi trí tuệ, sáng tạo và đầy ý nghĩa thiết thực.

Thông qua ba phần thi hấp dẫn: “Hiểu đúng – Kiến thức vững”, “Thông điệp xanh – Sáng kiến trẻ” và “Xử lý tình huống – Bản lĩnh sinh viên”, các bạn trẻ đã chứng minh được sự am hiểu sâu sắc về những tác hại khôn lường của cả thuốc lá truyền thống lẫn các loại hình thuốc lá mới đối với sức khỏe bản thân và cộng đồng. Không những thế, bằng sức trẻ và sự nhiệt huyết, các sinh viên đã biến những quy định pháp luật khô khan trở nên sinh động, gần gũi qua các tiểu phẩm sân khấu hóa sáng tạo, truyền tải thông điệp về một lối sống xanh, lành mạnh.

Sự thể hiện xuất sắc của các đội thi, tiêu biểu như giải Nhất của Đại học Đà Nẵng, giải Nhì của Trường Đại học Quảng Nam và giải Ba của Trường Đại học Kinh tế – Đại học Đà Nẵng, cùng hàng loạt giải Khuyến khích khác, đã khẳng định sức lan tỏa mạnh mẽ của hội thi. Quan trọng hơn, thông qua sân chơi này, chính các bạn đoàn viên, sinh viên sẽ trở thành những “đại sứ truyền thông” tích cực nhất, mang kiến thức và thông điệp phòng, chống thuốc lá lan tỏa sâu rộng đến gia đình, bạn bè và cộng đồng, góp phần xây dựng một môi trường học đường thực sự không khói thuốc.

Sức mạnh tổng hợp từ pháp luật và ý thức cộng đồng

Cuộc chiến chống lại tác hại của thuốc lá, đặc biệt là việc bảo vệ giới trẻ, chưa bao giờ là dễ dàng. Nó đòi hỏi một cách tiếp cận đa chiều, đồng bộ và quyết liệt từ nhiều phía.

Những phiên thảo luận sôi nổi trên nghị trường Quốc hội về việc lấp đầy các lỗ hổng pháp lý, siết chặt quản lý thuốc lá mới, hay mạnh dạn đề xuất nâng độ tuổi và cấm thuốc lá theo thế hệ, chính là nền tảng vững chắc để thiết lập kỷ cương. Những quy định pháp luật nghiêm minh, rõ ràng và có tính khả thi cao sẽ là thanh kiếm sắc bén chặt đứt các vòi bạch tuộc của ngành công nghiệp thuốc lá đang vươn tới thanh thiếu niên.

Tuy nhiên, pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi vào đời sống và được mỗi cá nhân tự giác chấp hành. Chính vì thế, những hoạt động tuyên truyền sáng tạo, thiết thực như hội thi của Thành Đoàn Đà Nẵng cần được nhân rộng hơn nữa trên khắp cả nước. Giáo dục không chỉ là cung cấp kiến thức, mà phải chạm đến nhận thức, làm thay đổi hành vi, giúp giới trẻ tự trang bị cho mình “kháng thể” mạnh mẽ để nói không với cám dỗ của khói thuốc.

Bảo vệ giới trẻ khỏi tác hại của thuốc lá là bảo vệ tương lai của nòi giống, của đất nước. Với sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của Quốc hội, các cơ quan ban ngành, cùng sự chung tay của nhà trường, gia đình và toàn xã hội, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng vào một thế hệ trẻ Việt Nam phát triển toàn diện, sống vui, sống khỏe trong một môi trường trong lành, hoàn toàn vắng bóng khói thuốc.