Kiểm toán nhà nước
State audit office of VietNam
(sav.gov.vn) - Thực tiễn thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã cho thấy những “khoảng trống” pháp lý trong thực hiện quy định về môi trường không khói thuốc. Việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này là cơ hội để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện các quy định này, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Việt Nam là quốc gia duy nhất trong ASEAN chưa cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà
Trong hai thập kỷ qua, các quốc gia trên thế giới đã liên tục mở rộng phạm vi và tăng cường mức độ nghiêm ngặt của các chính sách môi trường không khói thuốc.
Tính đến năm 2024, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ghi nhận có 79 quốc gia/vùng lãnh thổ đã ban hành luật cấm hút thuốc hoàn toàn theo chuẩn thực hành tốt nhất tại các địa điểm công cộng trong nhà, nơi làm việc trong nhà và phương tiện giao thông công cộng, qua đó bảo vệ khoảng 2,6 tỷ người trên toàn cầu.
Con số này tăng mạnh so với năm 2007, khi chỉ có 10 quốc gia áp dụng lệnh cấm hút thuốc tại các địa điểm công cộng trong nhà. Riêng giai đoạn 2022-2024, đã có thêm 6 quốc gia chính thức ban hành luật mới hoặc mở rộng phạm vi áp dụng, thể hiện cam kết ngày càng cao trong việc bảo vệ người dân khỏi phơi nhiễm khói thuốc thụ động.
Gần 40% quốc gia hiện có những nơi công cộng trong nhà hoàn toàn không có khói thuốc. Trong đó, châu Mỹ là khu vực dẫn đầu về mức độ bảo vệ toàn diện với gần 80% (23/29) quốc gia bảo đảm tất cả các không gian công cộng hoàn toàn không có khói thuốc. Ngược lại, khu vực châu Phi có mức độ bảo vệ thấp nhất, với gần một nửa số quốc gia chưa ban hành lệnh cấm hoặc chỉ cấm hút thuốc tại rất ít địa điểm.
Đáng lưu ý, trong khu vực ASEAN, Việt Nam hiện là quốc gia duy nhất chưa cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà tại toàn bộ 4/4 địa điểm công cộng gồm sân bay, tàu thuỷ, tàu hoả, khách sạn và điểm lưu trú du lịch và quán bar/karraoke/vũ trường.
Tại ASEAN, Thái Lan mở rộng cấm hút thuốc 100% tại nhiều địa điểm công cộng, phương tiện giao thông, cơ sở dịch vụ và áp dụng vùng cấm 5 mét. Singapore quy định danh mục địa điểm cấm rất chi tiết, giúp dễ kiểm tra và xử phạt. Philippines nhấn mạnh trách nhiệm của chủ sở hữu, người quản lý hoặc người đứng đầu địa điểm trong tổ chức thực thi.
Kinh nghiệm từ Ireland, Scotland và Anh cho thấy luật không khói thuốc toàn diện mang lại tác động sức khỏe rõ rệt, như giảm mạnh mức phơi nhiễm nicotine/cotinine ở nhân viên quán bar và giảm tỷ lệ nhập viện do hen suyễn ở trẻ em. Các bằng chứng này khẳng định việc mở rộng môi trường không khói thuốc không chỉ khả thi về mặt pháp lý và thực thi, mà còn đem lại lợi ích trực tiếp cho sức khỏe cộng đồng, đặc biệt đối với trẻ em, người lao động và các nhóm dễ bị tổn thương.
Khoảng trống của quy định hiện hành
Tại Việt Nam, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 đã tạo cơ sở quan trọng để xây dựng môi trường không khói thuốc. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ thực hiện, Luật vẫn cho phép bố trí nơi dành riêng cho người hút thuốc tại: Khu vực cách ly của sân bay; Quán bar, karaoke, vũ trường; Khách sạn và cơ sở lưu trú du lịch; Tàu thủy và tàu hỏa.
Điều này dẫn đến nghịch lý: đây đều là những không gian trong nhà hoặc phương tiện kín, nơi khói thuốc dễ tích tụ, nhưng người lao động và khách hàng vẫn chưa được bảo vệ đầy đủ. Những người chịu ảnh hưởng nhiều nhất thường không phải là người lựa chọn hút thuốc, mà là nhân viên khách sạn, nhà hàng, quán bar, karaoke và vũ trường; nhân viên phục vụ trên tàu hỏa, tàu thủy và tại sân bay; phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền; khách hàng không hút thuốc nhưng không thể tránh khỏi khói thuốc trong không gian kín.
Cùng với đó, Luật hiện hành cho phép có phòng hút thuốc tại khu vực chờ sân bay, quán bar, karaoke, vũ trường, khách sạn, nhà khách, tàu thủy và tàu hỏa. Việc duy trì ngoại lệ này làm cho quá trình thực thi trở nên phức tạp, như: khó xác định phòng hút thuốc có thực sự đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hay không; tăng chi phí xây dựng, vận hành, kiểm tra và giám sát; dễ xảy ra tình trạng hút thuốc lan ra ngoài khu vực được chỉ định; làm suy yếu thông điệp rằng địa điểm công cộng trong nhà phải an toàn cho mọi người.
Cần loại bỏ hoàn toàn các khu vực dành riêng cho hút thuốc trong nhà
Từ thực tế trên, các chuyên gia, đại biểu Quốc hội cho rằng, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này là cơ hội để tăng cường các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện có, đồng thời đưa vào áp dụng thêm các biện pháp dựa trên bằng chứng nhằm xây dựng môi trường không khói thuốc toàn diện để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
TS. Angela Pratt - Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam cho biết, không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được xem là an toàn. Khói thuốc thụ động rất nguy hiểm, gây ra nhiều tác động đến sức khỏe, trong đó có ung thư, bệnh tim mạch và nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, cách duy nhất để bảo vệ sức khỏe trước những tác hại này là xây dựng môi trường công cộng không khói thuốc 100% – những nơi mà mọi người lao động và bất kỳ ai có mặt tại đó đều có quyền được hít thở không khí sạch, không bị ô nhiễm bởi khói thuốc thụ động.
Theo đại diện WHO tại Việt Nam, ngay cả tại các địa điểm có bố trí khu vực dành riêng cho hút thuốc, khói thuốc vẫn có thể lan sang những không gian xung quanh, gây nguy cơ đối với sức khỏe của những người khác. Việc loại bỏ các khu vực dành riêng cho hút thuốc trong nhà là một bước quan trọng để xây dựng môi trường thực sự không khói thuốc và bảo vệ sức khỏe của tất cả mọi người, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ mang thai và những người đang có bệnh lý nền.
Việt Nam đã đạt được những tiến bộ quan trọng trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên cần tiếp tục tăng cường các chính sách về môi trường không khói thuốc thông qua việc loại bỏ hoàn toàn các khu vực dành riêng cho hút thuốc trong nhà sẽ góp phần phát huy những thành quả này, đồng thời bảo vệ nhiều người hơn, đặc biệt là những nhóm dễ bị tổn thương, khỏi những tác hại có thể phòng tránh được do khói thuốc lá gây ra.
Điều này sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe của người lao động, khách đến và tất cả những ai cần sử dụng các địa điểm công cộng đó; đồng thời phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam theo Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá.
Tại Phiên thảo luận của Quốc hội về Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá vào sáng 21/10 vừa qua, PGS,TS Nguyễn Văn Ngọc - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Đà Lạt, cho rằng, để ngăn chặn tình trạng hút thuốc tại nơi công cộng, một trong những giải pháp cần chú trọng là xác định rõ thẩm quyền kiểm tra và xử phạt, tránh tình trạng "ai cũng có trách nhiệm nhưng không ai trực tiếp làm".
Ông Ngọc đề xuất bổ sung theo hướng công an cấp xã là cơ quan trực tiếp kiểm tra, xử lý hành vi hút thuốc lá tại địa điểm cấm trên địa bàn, Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Đặc biệt, cơ quan, người có thẩm quyền được sử dụng hình ảnh, dữ liệu thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật và thông tin, hình ảnh do tổ chức, cá nhân cung cấp qua ứng dụng điện tử để phát hiện, xác minh và xử lý.
PGS, TS Nguyễn Văn Ngọc cũng chỉ ra một bất cập đáng quan tâm, đó là pháp luật không quy định chủ quán, quản lý nhà hàng, bảo vệ bệnh viện, hiệu trưởng nhà trường… có thẩm quyền xử phạt hành vi hút thuốc, nhưng lại quy định chế tài phạt 3 - 5 triệu đồng với người quản lý địa điểm nếu không tổ chức kiểm tra, đôn đốc. "Trách nhiệm thì có, công cụ thì không" - ông Ngọc nói.
Khói thuốc thụ động chứa khoảng 7.000 hóa chất, trong đó có khoảng 69 chất có khả năng gây ung thư. Không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được coi là an toàn. Trên thế giới, theo WHO, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm, trong đó hơn 1,6 triệu người không hút thuốc tử vong do phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Tại Việt Nam, tài liệu chuyên môn ước tính mỗi năm có khoảng 18.800 ca tử vong liên quan đến hút thuốc thụ động, trong đó khoảng 60% là phụ nữ.
Báo cáo toàn cầu về dịch thuốc lá năm 2025 của WHO tiếp tục xác định bảo vệ người dân khỏi khói thuốc là một trong sáu biện pháp cốt lõi của gói chính sách MPOWER (Giám sát - Bảo vệ - Hỗ trợ - Cảnh báo -Thực thi - Tăng thuế).
Lượt xem: 53
