(sav.gov.vn) - Mới đây, Tổng Kiểm toán nhà nước đã ký ban hành Quyết định số 48/QĐ-KTNN về Hướng dẫn phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu trong kiểm toán báo cáo quyết toán dự án đầu tư. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm chuẩn hóa và nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán đối với các nguồn vốn đầu tư công.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: Sưu tầm
Hướng dẫn mới quy định chi tiết việc áp dụng đối với kiểm toán Báo cáo quyết toán dự án đầu tư (BCQTDA) và các thông tin tài chính liên quan. Đối tượng kiểm toán bao gồm nhiều loại hình đa dạng: Báo cáo quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành; Báo cáo quyết toán vốn đầu tư các dự án thành phần, tiểu dự án, hạng mục công trình độc lập hoàn thành hoặc bị dừng, tạm ngừng, hủy bỏ; Báo cáo vốn đầu tư, chi phí đầu tư thực hiện (giá trị khối lượng hoàn thành) và các báo cáo chi phí lập cho mục đích đặc biệt.
Văn bản áp dụng trực tiếp cho các đơn vị trực thuộc Kiểm toán nhà nước (KTNN), các Đoàn kiểm toán, Kiểm toán viên nhà nước (KTVNN) và các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động kiểm toán này.
Theo Hướng dẫn, KTVNN có trách nhiệm xác định và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu ở cả cấp độ báo cáo và cấp độ cơ sở dẫn liệu. Các yếu tố rủi ro được chia thành ba nhóm chính:
(1) Rủi ro liên quan đến các khoản mục trên BCQTDA: Tập trung vào việc hạch toán nguồn vốn (sai tỷ giá, sai thời điểm, sai mục đích) và chi phí đầu tư thực hiện (thanh toán sai khối lượng, sai đơn giá hoặc vi phạm điều khoản hợp đồng).
(2) Rủi ro tuân thủ pháp luật về đầu tư xây dựng: Đây là nội dung trọng tâm bao quát toàn bộ vòng đời dự án:
- Giai đoạn chuẩn bị: Sai phạm về thẩm quyền phê duyệt, không phù hợp quy hoạch hoặc kế hoạch đầu tư công trung hạn.
- Giai đoạn thực hiện: Các vấn đề về điều chỉnh tổng mức đầu tư thiếu căn cứ; hồ sơ thiết kế và dự toán áp dụng sai định mức, đơn giá; công tác lựa chọn nhà thầu thiếu tính cạnh tranh; quản lý hợp đồng và chất lượng thi công không đảm bảo.
- Giai đoạn kết thúc: Hồ sơ hoàn công không đúng thực tế, chậm lập báo cáo quyết toán làm tăng chi phí và giảm hiệu quả đầu tư.
- Công tác bồi thường, tái định cư: Sai sót trong kiểm đếm và phê duyệt phương án bồi thường.
(3) Rủi ro về tính kinh tế và hiệu quả: Đặc biệt lưu ý các dự án vượt quá nhu cầu, dư công suất hoặc không đồng bộ với cơ sở hạ tầng, dẫn đến lãng phí nguồn lực.
Việc xác định trọng yếu không chỉ dựa trên quy mô (định lượng) mà còn dựa trên bản chất sai sót (định tính). Quy trình bao gồm:
Bước 1: Ước lượng trọng yếu tổng thể đối với BCQTDA KTVNN lựa chọn một tiêu chí gốc (thường là Vốn đầu tư hoặc Chi phí đầu tư thực hiện) tùy theo đặc điểm dự án. Khung tỷ lệ để xác định mức trọng yếu tổng thể được định hướng tối đa không quá 1% giá trị tiêu chí được lựa chọn.
Bước 2: Ước lượng trọng yếu đối với khoản mục (Trọng yếu thực hiện) Mức trọng yếu thực hiện được xác định trong khoảng từ 50% đến 75% mức trọng yếu tổng thể. Nếu rủi ro được đánh giá càng cao, KTVNN sẽ chọn tỷ lệ càng nhỏ để đảm bảo bao quát các sai sót tiềm tàng.
Bước 3: Ước lượng sai sót trong từng khoản mục KTVNN thiết lập "Ngưỡng sai sót không đáng kể" trong khoảng 0% - 3% mức trọng yếu tổng thể. Các sai sót trên ngưỡng này phải được tổng hợp để xem xét ảnh hưởng lan tỏa. Hướng dẫn cũng cho phép vận dụng linh hoạt việc kiểm tra 100% hoặc lấy mẫu kiểm toán tùy theo đặc thù khoản mục.
Bước 4: Tổng hợp và hình thành ý kiến kiểm toán KTVNN thực hiện suy rộng sai sót từ mẫu kiểm toán để ước tính sai sót tổng thể:
- Nếu sai sót ước tính thấp hơn mức trọng yếu tổng thể: Có thể đưa ra ý kiến chấp nhận toàn phần.
- Nếu sai sót ước tính lớn hơn mức trọng yếu tổng thể: KTVNN phải thực hiện bổ sung thủ tục kiểm toán hoặc mở rộng mẫu chọn để có bằng chứng chắc chắn trước khi đưa ra ý kiến ngoại trừ, trái ngược hoặc từ chối đưa ra ý kiến.
Hướng dẫn cho phép KTVNN xác định mức trọng yếu hoặc ngưỡng sai sót ngoài khung quy định nếu xét đoán là phù hợp. Tuy nhiên, các trường hợp này phải được giải trình chi tiết trong hồ sơ kiểm toán và phải được Thủ trưởng đơn vị chủ trì cuộc kiểm toán phê duyệt.
Bên cạnh đó, văn bản nhấn mạnh: các sai sót liên quan đến gian lận, vi phạm pháp luật gây thất thoát tài sản hoặc thiệt hại môi trường, cộng đồng phải được coi là trọng yếu dù giá trị có thể thấp hơn mức trọng yếu tổng thể.
Tổng Kiểm toán nhà nước giao trách nhiệm cho Thủ trưởng các đơn vị trực thuộc và các thành viên Đoàn kiểm toán tổ chức thực hiện nghiêm túc hướng dẫn này. Vụ Chế độ và Kiểm soát chất lượng kiểm toán sẽ là đơn vị đầu mối xử lý các khó khăn, vướng mắc để báo cáo điều chỉnh kịp thời, đảm bảo tính thực tiễn và chuẩn xác của hoạt động kiểm toán trong tình hình mới.
Hà Linh